فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فقه حکومتی رویکرد حکومتی به مسائل فقهی است و به استناد قاعدۀ «عدم جدایی دین از سیاست»، وظایف فقیه را در قبال فرد و اجتماع تبیین می‌کند و حتی مناسبات خارجی را در گسترۀ حکومت دینی تعریف و روابط فی مابینِ حاکمان و مردم را مشخص می‌کند. خط‌مشی ورود به فقه حکومتی، مستند به آیات قرآن و ناظر به تمام زوایای زندگی فردی و اجتماعی انسان است که بیان و تبیین آن به استناد آیۀ ۷ سوره آل عمران (وَمَا یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلّا اللّهُ وَالرّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ) در دست «راسخون فی‌العلم» است. ازجمله چهره‌های برجسته در این زمینه، امام سجاد؟ع؟ است که در دوران خفقان و استبداد اموی، با بهره‌گیری از قالب دعا، نظام زندگی فردی و اجتماعی را بر پایۀ اهداف قرآن و سعادت حقیقی انسان ترسیم کرد. ایشان در خلال این ادعیه، به‌روشنی بر حاکمیت مطلق الهی و اصل ولایت‌فقیه -که مبتنی بر همان مبانی قرآنی است- تصریح کرده است. پرداختن به ابعاد گوناگون فقه حکومتی، از آن‌رو اهمیت دارد که تحقق حکومت دینی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است و این ضرورت به‌روشنی از کلام معصومان؟عهم؟ قابل استنباط است. در این پژوهش، با بهره‌گیری از روش توصیفی‌-تحلیلی و بر پایۀ مطالعات کتابخانه‌ای، تلاش شده است تا مبانی فقه حکومتی از فرازهای دعای امام سجاد؟ع؟ در صحیفۀ سجادیه و نیز از حقوقی که آن حضرت در رسالۀ حقوق بیان فرموده‌اند، استخراج گردد. حاصل این تحقیق آن است که به‌سبب انطباق فرازهای فراوانی از این دو منبع با اصول و مبانی فقه حکومتی، می‌توان مبانی متعددی از فقه حکومتی را از منظر امام سجاد؟ع؟ استخراج کرد.