مطالعات باستانسنجی سفالهای مکشوف از محوطهی باستانی دِهدومن (جنوبغرب ایران)، نتایج مقدماتی
نویسندگان
1 عضو هیأت علمی گروه مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی، دانشگاه هنر اصفهان؛ محقق مرکز مطالعات و همکاریهای علمی بینالمللی، وزارتعلوم، تحقیقات و فناوری
2 عضو هیأت علمی گروه باستانشناسی، دانشگاه زابل.
3 دانشجوی دکتری مؤسسهی جغرافیا و مطالعات منطقهای، دانشگاه گراس، اتریش.
4 پژوهشگر گروه پترولوژی و مینرالوژی، دانشگاه گرانادا، اسپانیا.
5 عضو هیأت علمی گروه پترولوژی و مینرالوژی، دانشگاه گرانادا، اسپانیا.
doi
10.22084/nbsh.2019.17799.1857چکیده
امروزه مطالعات فنی و آزمایشگاهی برروی آثار و مواد فرهنگی، بخشی از پژوهشهای گستردهی باستانشناسی را دربر گرفته و توجه زیادی به استفاده از علوم مختلف در توسعهی مطالعات باستانشناسی معطوف شده است. یکی از زمینههای مورد توجه متخصصان علوم مختلف، فناوری تولید و ساخت آثار سفالی در دوران باستان است. در این مقاله، تعدادی از اشیاء سفالی مکشوف از محوطهی گورستان عصر مفرغ دهدومن (هزارهی سوم قبلازمیلاد) واقع در جنوبغرب ایران مورد مطالعات آزمایشگاهی قرار گرفتهاند. هدف از این پژوهش، شناسایی ترکیب شیمیایی و ریزساختاری سفالهای عصر مفرغ محوطهی دهدومن بهمنظور شناخت شیوهی ساخت و تولید سفال در این ناحیه است. پرسش اصلی پژوهش این است که فناوری تولید سفالهای مکشوف از محوطهی دِهدومن در هزارهی سوم قبلازمیلاد به چه شیوهای بوده است؟ به اینمنظور 24 نمونه از قطعات ظروف شکستهی سفالی بهدست آمده از گورهای این محوطه با استفاده از روشهای آنالیز فلوئورسانس اشعهی ایکس (XRF) و پتروگرافی مقطع نازک مطالعه شدند. نتایج مطالعات نشانداد که سفالهای مورد مطالعه را میتوان به دو دستهی آهکی یا پرکلسیم و غیرآهکی یا کمکلسیم دستهبندی نمود. البته میزان Al2O3 و Fe2O3 در ترکیب نمونههای آنالیز شده چشمگیر است. از سوی دیگر، ساختار کلی نمونهها دو گروه کاملاً متفاوت را نمایش میدهد که شامل سفالهای بدنهی نخودی و سفالها با ساختار ساندویچمانند هستند. ریزساختار سفالها شامل زمینهی رُسی ریزدانه همراه با کانیهایی مانند کوارتز و فلدسپاتها است. قطعات بزرگ و کوچک کلسیت خُرد شده و همچنین گلولههای رُسی پراکنده در زمینه هستند. براساس نتایج آزمایشها میتوان بیان نمود که بخش بزرگی از سفالهای محوطهی دهدومن احتمالاً بهصورت محلی و با فناوری نسبتاً ساده و ابتدایی ساخته شدهاند که موجب ایجاد ساختار ساندویچمانند و حضور آخالهای کوچک یا بزرگ کلسیتی و رسی در آنها شده است. از سوی دیگر، وجود سفالهایی با ساختار متفاوت میتواند بهدلیل واردات سفال از نواحی اطراف، مانند جلگهی شوشان باشد.
