معیار هوش مصنوعی در صحت‌سنجی ادلۀ داوری در نظام حقوقی ایران و قواعد فراملی

نویسندگان

1 قاضی دادگستری، دکتری حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران

doi
10.22034/jlvi.2025.2042520.1250
چکیده

در فصل جدید از توسعۀ فناوری، ظهور مدل‌های مختلف از هوش مصنوعی، حوزه‌های متعددی از جمله داوری را تحت تاثیر قرار داده است. روش‌های سنتی یا برخط حل‌و‌فصل اختلافات تجاری، با توجه به گسترش معاملات الکترونیکی و حجم زیادی از اسناد، سرعت، دقت و کارایی ارزیابی ادله را کمرنگ می‌نماید. هدف از این تحقیق ، بررسی معیارهای حاکم بر صحت‌سنجی ادله و پاسخ به این سؤال است که ضابطۀ هوش مصنوعی در صحت‌سنجی ادله داوری چه بوده و چگونه می‌تواند آن را محقق سازد. تحقیقات فعلی نشان می‌دهد معیارهای مرسوم در ارزیابی ادله داوری توازن احتمالات و دلایل روشن و قانع کننده است. این تحقیق با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی  با تحلیل موضوع در نهایت نتیجه‌گیری می‌نماید که با توجه به حاکمیت اراده و منعطف بودن شیوه رسیدگی به ادله در داوری، معیارها و ضوابط اثبات ادله حسب اراده طرفین، متغیر می‌باشند. هوش مصنوعی با استفاده از منطق فازی، استقراء و معیار عینی می‌تواند ضوابط مرسوم در صحت‌سنجی ادله همانند توازن احتمالات را پیاده‌سازی نماید. عدم وجود ضوابط و معیارهای صریح و مشخص در قوانین موجود و استنتاج‌های احتمالی و مبتنی بر داده از چالش‌های اخلاقی و حقوقی صحت‌سنجی ادله داوری است. اقدامات فنی لازم در ساخت و بهبود الگوریتم‌های هوش مصنوعی و وضع قوانین و مقررات در خلأ کنونی، ضروری است.