بررسی رابطۀ عناصر شش‌‌ضلعی تقلب با گزارشگری مالی متقلبانه

نویسندگان

1 استاد، گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

3 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

doi
10.22108/far.2026.147680.2195
چکیده

پژوهش حاضر در پی شناسایی روابط میان عناصر شش‌ضلعی تقلب و گزارشگری مالی متقلبانه است که در راستای تحقق این هدف، داده‌های مربوط به شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال‌های 1393 تا 1402 به کمک روش رگرسیون لجستیک با استفاده از نرم‌افزار SPSS، با طراحی شانزده فرضیه تجزیه‌وتحلیل شدند. نتایج آزمون فرضیه‌ها نشان داد رابطه‌ای مثبت و معنادار بین عناصر فشار (ثبات مالی، اهداف از پیش‌ تعیین‌شده و نیاز مالی مدیران)، فرصت (ماهیت صنعت)، منطقی‌سازی (تغییر حسابرس و نسبت اقلام تعهدی)، توانایی (تجدید ارائۀ صورت‌های مالی و مدیریت سود) و تبانی (عملکرد بازار) با گزارشگری مالی متقلبانه وجود دارد و متغیرهای نظارت کارآمد (فرصت) و اظهارنظر حسابرس (منطقی‌سازی) رابطه‌ای منفی و معنادار با گزارشگری مالی متقلبانه دارند. همچنین، عنصر تکبر (دوگانگی مدیرعامل و نوسان قیمت سهام) و متغیرهای فشار برون‌سازمانی (فشار)، تغییر مدیرعامل (توانایی) و معامله با اشخاص وابسته (تبانی) فاقد رابطۀ معنادار با گزارشگری مالی متقلبانه هستند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که عناصر فشار، فرصت، منطقی‌سازی، توانایی و تبانی رابطه‌ای معنادار با گزارشگری مالی متقلبانه دارند و این نتیجه می‌تواند مبنایی برای تدوین سازوکارهایی در راستای کاهش گزارشگری مالی متقلبانه و جلوگیری از وقوع آن باشد.