ارزیابی زمینه‌های نوظهور توسعه‌ حسابداری حقوق بشر در بازار سرمایه ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه حسابداری، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران

2 دانشیارگروه حسابداری، واحد بندرگز ،دانشگاه آزاد اسلامی ، بندرگز، ایران

3 استادیار گروه حسابداری ، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران

4 استادیار گروه حسابداری، واحد بندرگز، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرگز، ایران.

5 استادیار گروه حسابداری ، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران.

doi
10.22054/qjma.2024.78623.2547
چکیده

حقوق بشر به‌عنوان یکی از اهداف نهادها و سازمان‌های بین‌المللی امروزه تلقی می‌شود که جنبه‌های فراگیری از کارکردهای اجتماعی را تحت تأثیر قرار داده است. گستردگی مبانی این مفهوم، فراتر از حوزه‌های قانونی و حقوقی، به بسترهایی همچون بازار سرمایه توسعه داده شده است تا به برابری منافع بین گروه‌های اقلیت و اکثریت بیانجامد. این مطالعه در این راستا، ضمن شناسایی زمینه‌های نوظهور توسعه‌ی حسابداری حقوق بشر در بازار سرمایه ایران، به دنبال ارزیابی آن در بستر مطالعه می‌باشد. روش‌شناسی پژوهش ازنظر هدف اکتشافی است و ازنظر نتیجه جزء پژوهش‌های توسعه‌ای قلمداد می‌شود. به لحاظ جمع‌آوری داده‌ها نیز این مطالعه ترکیبی تلقی می‌شود. لذا از طریق ابزار مصاحبه و فرآیند نظریه داده بنیاد، طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تلاش شد تا چارچوب نظری پدیده‌ی موردبررسی ارائه گردد. در ادامه با انجام فرآیند تحلیل دلفی فازی تلاش شد تا پایایی مؤلفه‌های محوری موردبررسی قرار گیرد تا درنهایت از طریق فرآیندهای ماتریسی اثرگذارترین زمینه‌ی توسعه‌ی حسابداری حقوق بشر در بستر مطالعه تعیین گردد. در این مطالعه 14 نفر از خبرگان دانش حسابداری جهت انجام مصاحبه و 25 نفر از مدیران شرکت‌های کارگزاری و کارشناسان معاونت‌های بخش‌های مختلف بازار سرمایه جهت پر نمودن چک لیست‌های ماتریسی مشارکت داشتند. نتایج این مطالعه در بخش کیفی از مجموع 321 کدباز، حکایت از تعیین 32 مضمون؛ 6 مؤلفه و 3 مقوله اصلی دارد. همچنین نتایج بخش کمی نشان داد، مهم‌ترین زمینه‌ی توسعه‌ی نوظهور حسابداری حقوق بشر در بستر شرکت‌های بازار سرمایه، توسعه‌ی کارکردهای حاکمیتی اثربخش در جهت تحریک رویکردهای برابر بین واحدهای عملیاتی و مالی شرکت با ذینفعان می‌باشد. نتایج کسب‌شده حکایت از این موضوع دارند که نقش حاکمیت شرکتی به‌عنوان یک زمینه‌ی مؤثر در توسعه‌ی حسابداری حقوق بشر، جنبه‌هایی از تنوع انتخاب اعضای هیئت‌مدیره به‌عنوان نماد گروه‌های مختلف سهامداران ازنظر آیین؛ نژاد و جنسیت را در بر می‌گیرد که می‌تواند در افزایش سطح اثربخشی کارکردهای نظارتی بر مدیران و واحد مالی شرکت مؤثر باشد.