عوامل اجتماعی موثر بر ارایه الگوی مسکن مناسب برای گروههای کم درآمد در شهر تبریز
نویسندگان
1 دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانشگاه آزاد اسلامی
3 دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی
4 دانشگاه آزاد اسلامی
doi
10.82458/jss.2026.110-1390چکیده
مقدمه: دستیابی به مسکن برای گروههای مختلف جامعه بهخصوص گروههای کمدرآمد و کیفیت و کمیت آن، یکی از مهمترین چالشهای پیش روی دولتها و جوامع است. عوامل متعددی سبب شدهاند تا دسترسی به آن در شهرها بهویژه برای گروههای کمدرآمد دشوار باشد. در این پژوهش پیشرانهای کلیدی مؤثر بر تأمین مسکن مناسب برای گروههای کمدرآمد در شهر تبریز شناسایی و تحلیل شدهاند. روش: ابتدا با تکنیک پویش محیطی و دلفی، ۴۰ عامل اولیه در چهار بعد شاخصهای کالبدی- فضایی، شاخصهای اقتصادی، شاخصهای اجتماعی و شاخصهای زیستمحیطی استخراجشده و سپس با استفاده از روش دلفی مدیران، ماتریس اثرات متقاطع مؤلفهها تشکیل گردیده است و از طریق نرمافزار میکمک نسبت به تحلیل ماتریس اقدام شد و بر همین اساس پنج دسته متغیر مورد شناسایی قرار گرفت. یافتهها: با توجه به امتیاز بالای اثرگذاری مستقیم و غیرمستقیم عوامل، شانزده عامل اصلی بهعنوان پیشرانهای کلیدی در راستای تأمین مسکن مناسب برای گروههای کمدرآمد در کلانشهر تبریز مورد شناسایی قرارگرفت. این پیشرانها به ترتیب شامل مکانیابی، ایمنی و امنیت، تناسب و هماهنگی (هندسه منظم و متناسب)، مصالح مناسب و بهینه، بهرهگیری از الگوی تقسیم فضایی، شناخت مردم و رنگ تعلق، دسترسی به حملونقل عمومی، رعایت سلسله مراتب حریم، چیدمان فضایی مطلوب، طراحی حداقل و رعایت مقیاس انسانی، دسترسی به آب، برق، گاز، تلفن، فاضلاب، ارتباط با محیط، حفظ هویت مسکن، ایجاد بافت متوازن و متعادل، آرامش و خلوت و فضای سبز شهری بودند. از بین پیشرانهای مورد بررسی نیز، متغیرهای بعد کالبدی- فضایی بیشترین تأثیر را بر تأمین مسکن گروههای موردنظر در محدوده مورد مطالعه و عوامل مربوط به بعد زیستمحیطی کمترین درجه تأثیرگذاری را به خود اختصاص دادند. نتیجهگیری: پیشرانهای کالبدی-فضایی (مکانیابی، ایمنی، دسترسی به حملونقل و تأسیسات) بیشترین تأثیر را در تأمین مسکن گروههای کمدرآمد تبریز دارند. موفقیت در این حوزه نیازمند تعامل مستمر برنامهریزان شهری با این پیشرانها و اجرای راهبردهای تهاجمی (SO) شامل مکانیابی مناسب، استفاده از مصالح بومی و رعایت حریم و تناسب فضایی است.
