دیدگاه علامهطباطبایی دربارۀ عینیّت ارزشها و حریّت در انگیزش اخلاقی براساس توحید اطلاقی
نویسندگان
1 استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه شاهد.
doi
چکیده
عینی یا ذهنی بودن ارزشهای اخلاقی و درونی یا بیرونی بودن منبع انگیزش اخلاقی، از مباحث مسئلهساز فلسفۀ اخلاق معاصرند؛ زیرا ذهنی بودن ارزشها، به نسبی بودن اخلاق، و بیرونی بودن منبع انگیزش، به ضعف در عمل منجر میشود. هدف این مقاله، حل این مسائل براساس توحید اطلاقی از نگاه علامهطباطبایی است. روش ما در گام اول، تبیین و تحلیل نظریۀ توحید اطلاقی و در گام دوم، استنتاج لوازم این نظریه در پاسخ به آن مسائل است. توحید اطلاقی میتواند هم مبنای عینیت ارزشهای اخلاقی و هم معیاری درونی برای انگیزش اخلاقی آزاد و متعالی باشد؛ زیرا انسان موحد براساس اسماء حقتعالی، که عینیاند، عمل کرده و فقط یک ذات را در تمام هستی میبیند و تمام صفات و افعال متکثر در آینههای آفاقی و انفسی را تصاویری از صفات و افعال حقتعالی میداند. تبیین وحدت اطلاقی و تمایز آن با سایر مراتب توحید، اثبات عینیت ارزشهای اخلاقی و سازگار بودن آن با انگیزش اخلاقی درونی و آزادانه و نیز تمایز آن با سایر انگیزشهای اخلاقی در نظامهای مبتنی بر وظیفهگرایی و سودگروی فردی یا جمعی دنیوی یا اخروی، از دستاوردهای این مقاله است.