مطالعه سطوح گذار نهادی کمیته امداد امام خمینی(ره) به سوی الگوی اقتصاد اجتماعی اسلامی: واکاوی چارچوب‌های نظری، ساختارهای سازمانی و الزامات حقوقی

نویسندگان

1 مدیرعامل موسسه تحقیقاتی حکمت‌گستر سبلان و رئیس کمیته امداد شهرستان سرعین

2 مدیرکل کمیته امداد استان اردبیل

3 دکترای روانشناسی عمومی، مشاور امور بانوان کمیته امداد استان اردبیل

doi
10.22034/edj.2025.2066020.1051
چکیده

این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر مبانی نظری اقتصاد اجتماعی، به بررسی ظرفیت‌های کمیته امداد امام خمینی(ره) به عنوان نهاد پیشرو در شکل‌دهی به اقتصاد اجتماعی اسلامی در ایران می‌پردازد. کمیته امداد امام خمینی(ره) با سابقه چهار دهه فعالیت در حوزه فقرزدایی و توانمندسازی، از رویکرد حمایتی صرف به سمت مداخله‌های ساختاری و سیاست‌گذاری کلان حرکت کرده است. مقاله حاضر با تحلیل اقدامات موجود، گام‌های تحولی (از بازتعریف پارادایم تا توسعه ابزارهای مالی نوین) و چالش‌های پیش‌رو (فرهنگی، حقوقی، مالی و سنجشی)، نقش آتی این نهاد را به عنوان «موتور محرکه اقتصاد اجتماعی ایران» ترسیم می‌کند. طرح تحول کمیته امداد امام خمینی(ره) این نهاد را از ساختار حمایتی سنتی به «معمار پیشروی اقتصاد اجتماعی اسلامی» متحول می‌سازد. این گذار استراتژیک از طریق پنج محور کلیدی محقق می‌شود: ۱. تحول بنیادین پارادایمی (گذار از کمک‌رسانی مقطعی به الگوی پایدار توانمندسازی)؛۲. ساختارسازی نهادی (تأسیس مراکز تخصصی و ادارات کل دانش‌بنیان)؛۳. نوآوری مالی (طراحی ابزارهای مالی اسلامی تأثیرگذار)؛حکمرانی مشارکتی (تقویت نقش فعال ذینفعان در تصمیم‌سازی)؛۵. جهش مرجعیت علمی (تبدیل به الگوی بین‌المللی اقتصاد اجتماعی اسلامی).این تحولات با بهره‌گیری از سه مزیت رقابتی شبکه گسترده مردمی، سرمایه اجتماعی عمیق و دانش بومی اسلامی، جامعه ایران را به سمت الگویی کارآمد از «توسعه توأمان عدالت‌محور و تاب‌آور» رهنمون می‌سازد که هم پاسخگوی چالش‌های داخلی فقرزدایی است و هم گامی نوین در ارائه راهکارهای جهانی نابرابری محسوب می‌شود.