فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: از دیرباز یکی از مسائل بشر، فقر و یکی از اهداف و آرمان‌های انسانی فارغ از هر دین و مرامی زدودن فقر و کمک به رفع محرومیت افراد جامعه بوده است. از دیگر سو، امروزه نقش رسانه‌های جمعی و شبکه‌های اجتماعی به موازات پیدایش و گسترش انقلاب فناوری تقریباً بی‌بدیل شده است. رسانه‌پژوهی که به مسائل مختلف رسانه‌ها اعم از نقش، کارکرد و اثرات آن‌ها بر افراد، گروه‌ها و جامعه می‌پردازد، در حال حاضر به موضوعات و مفاهیم گوناگون می‌پردازد. در میان رسانه‌های متعدد موجود، سینما به مثابه یکی از بانفوذترین و موثرترین رسانه جمعی، نقش و اهمیت ویژه‌ای در طرح، توصیف و ارائه موضوع‌ها و مشکلات جامعه دارد. این مقاله در پی آن بوده است تا با تحلیل فیلم‌های منتخب مضامین بازنمایی شده را شناسایی نماید.روش‌شناسی: جامعه آماری این پژوهش شامل همه فیلم‌های سه دوره از جشنواره و نمونه آماری شامل فیلم‌های برگزیدة دوره­های 36، 37 و 38 جشنواره فیلم فجر (شامل سال‌های 1396، 1397 و 1398) به تعداد یازده فیلم بوده است. روش گردآوری هدفمند و روش تحلیل، «تحلیل محتوای کیفی» در موضوع بازنمایی است.یافته­ها: توجه به همه ابعاد فقر؛ محل سکونت افراد فقیر در حاشیه شهر، «حلبی‌آباد» و جنوب شهر، موضوعات و مشکلات شامل: زندان، اعتیاد، تبعیض اجتماعی، صفات استناد داده‌شده به افراد فقیر: بدشانس، ناامید، ناتوان، کم سواد، بی‌سواد، بیکار، مهاجر، بی‌خانمان است.نتیجه­گیری: مفاهیم یافته‌شده را می‌توان در چهار دسته جای داد: 1. چرایی فقر: که در دو دسته ساختار و عاملیت از منظر جامعه شناختی و قضا و قدر ( جبر و اختیار) از منظری فلسفی جای می‌گیرند. 2. معنای فقر: که در یک کلمه در معنای نداشتن ظاهر می­شود. این مضمون عام‌ترین مضمون در بیان معنای فقر در فیلم‌های منتخب می‌باشد. متعلقات این نداشتن، مواردی به سان: حقوق کافی، پوشاک، خوراک، سرپناه و ... بوده است. 3. مصادیق و موارد مربوط به فقر: این مورد به معنای آن است که اگر بخواهیم شواهد و مصادیق فقر را به صورت عینی در فیلم‌ها در نظر آوریم، این موارد شامل: حقوق ناکافی، گرانی، گرسنگی، درمان بیماری و تامین دارو، درس خواندن و تحصیل در مقطع آموزش و پرورش و آموزش عالی همچون کنکور می­باشد.4. آسیب­ها و مشکلات: رویکرد اصلی و غالب در اکثریت موارد منفی و مجموعه­ای از آسیب­هاست. در معنای عام، فقر سبب واداشتن انسان به هر کاری، چه بسا کارهایی که در حالت عادی انجام نمی‌دهد (فرانهادن/تخطی از قانون)، می‌شود و به‌صورت خاص، باعث ایجاد مواردی مانند: قتل، اعتیاد، خشونت، اختلاس، انتقام و... می‌شود. این آسیب‌ها در سطح شخص (خشونت و عصبی‌شدن، ناامیدی و سرخوردگی) و خانواده (برهم زدن روابط خانوادگی و فامیلی) و اجتماع (تبعیض و بی عدالتی اجتماعی؛ بزهکاری و جرم و جنایت) بازنمایی شده است. در پایان به نظر می‌رسد، استفاده روش‌مند کمیته امداد خمینی(ره) از داده‌های سینمایی کشور در وهله اول(توصیف) و برنامه‌ریزی برای ارتباط برقرار کردن با سینما و سینماگران؛ در وهله دوم (تجویز) زمینه‌سازی استفاده از ظرفیت‌های بزرگ و موثر این رسانه و هنر را برای جریان‌سازی فعال مردمی و مقابله با رشد و شیوع گونه‌های فقر در کنار بهره‌مندی از افزایش سرمایه اجتماعی در این مسیر را هموار و مهیا خواهد ساخت.