واپژوهی و ژرف‌پویی شش پرسمان در عرفان خراسان

نویسندگان

1 استادیار دانشکده علوم انسانی، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

doi
10.22034/jid.2025.538283.2592
چکیده

مکتب ژرف و شگرف عرفان «خراسان» و کوی با نام و شایان نگرش خراسان در درازنای سده‌های دور و دراز، دارای عارفان بزرگ و آثار گران‌مایه در تصوف و عرفان بوده است؛ به گونه‌ای که می‌توان از آن در جایگاه یکی از سه جای‌باش و پایگاه معنوی بزرگ جهان در کنار کعبه (بیت‌الله الحرام) و بیت‌المقدس نام برد؛ همچنین این دیار دارای پیشینۀ درخشان فرهنگی، فلسفی، عرفانی و محل تجمع پیروان ادیان و مذاهب گوناگون در طول تاریخ بوده است. این سرزمین معنوی و مقدس که از دیرباز مهد تصوف بوده و چهره‌های شاخص و نام‌آوری از آن برخاسته‌اند، خاستگاه نخستین اندیشه‌های تصوف ایرانی بوده و نخستین مشایخ عرفان از این منطقه برخاسته‌اند. در این نوشتار با اشاره به ابعاد مهم معنوی، تاریخی و فرهنگی سرزمین خراسان، نخست به تعریف عرفان از نگاه عارفان خراسانی و سپس تبیین ویژگی‌های مکتب عرفانی خراسان و تفاوت طریقت عارفان آن موطن و سنجش نقادانۀ مفاهیم «سکر، صحو، ملامت و فتوت» در عرفان خراسان پرداخته می‌شود؛ درنهایت، سیر تاریخی و معنوی تصوف و عرفان خراسان (از زهد عارفانه تا تصوف خالص) بررسی می‌گردد