کاربرد ترکیب ژئوشیمیایی در تعیین سنگ مادر رسوبات تخریبی: مطالعه موردی از رسوبات جنوب و باختر دریاچه ارومیه

نویسندگان

1 دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

2 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

3 دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران

4 پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین شناسی کشور، تهران، ایران

doi
10.22071/gsj.2022.336034.1989
چکیده

دریاچه ارومیه که یک فرورفتگی زمین‌ساختی در شمال باختر ایران است، سالانه دریافت کننده مقادیر زیادی رسوبات فرسایش یافته از ساختارهای زمین‌شناسی اطراف این دریاچه است. در نتیجه خشکسالی­‌های متوالی سال­‌های اخیر، این رسوبات مستعد ایجاد بادرفت در معرض فرسایش بادی قرار گرفته و بنابراین یک منشأ مهم برای انتشار رسوبات در طی توفان­‌های گرد و غبار است. در این پژوهش، رسوبات حاشیه جنوبی و باختری دریاچه پلایایی ارومیه از جنبه­ تعیین سنگ منشأ مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. رسم نمودارهای دوتایی مانند نسبت Th/Co‌ به La/Sc‌ و TiO2 به Al2O3 و مقایسه نسبت عناصر کمیاب مانند La/Sc, Th/Sc, La/Co, Th/Co و Cr/Th بیانگر منشأ سنگ‌­های آذرین عمدتا فلسیک و بعضا بازیک برای این رسوبات است. رسم نمودار­های عنکبوتی برای عناصر اصلی و کمیاب موجود در رسوبات مورد مطالعه، فقیر­شدگی آنها نسبت به V Sc, Cr, و Ni و غنی­‌شدگی Sr و Th را نشان می­‌دهد که وجود سنگ منشأ اسیدی و بعضا مافیک تا اولترامافیک را تأیید می­‌کند. ژئوشیمی عناصر اصلی از طریق قرار دادن مقادیر  SiO2 در برابر مجموع Al2O3  K2O, و Na2O و همچنین مقدار اندیس شیمیایی هوازدگی، شرایط آب و هوایی خشک را در زمان رسوب‌گذاری رسوبات دریاچه ارومیه نشان می‌دهد.