فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحولات نوین در حوزۀ هوش ‌مصنوعی و فناوری‌های نوظهور، مفهوم سنتی عدالت قضائی را با دگرگونی‌های اساسی روبه‌رو ساخته ‌است. ظهور پدیده‌هایی چون دادگاه‌های متاورسی، سیستم‌های قضائی خودمختار و عدالت غیرمتمرکز مبتنی بر وب 3، الگووارۀ جدیدی با عنوان «عدالت الگوریتمی» را پدید آورده‌ است. این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی ضمن مطالعۀ تطبیقیِ نظام‌های قضائی پیشتاز، به واکاوی چالش‌ها و فرصت‌های گذار از عدالت انسان‌محور به عدالت داده‌محور پرداخته‌ است. یافته‌ها نشان‌ می‌دهد علی‌رغم کارایی قابل توجه سیستم‌های هوشمندِ قضائی، مسائلی همچون وجود تبعیض الگوریتمی، چگونگی حفظ حریم خصوصی اطلاعاتی و حمایت از دادۀ شخصی همچنین مسائل مربوط به مشروعیت، مسئولیت و شفافیت در تصمیم‌گیری‌ها، مستلزم راهکارهای حقوقی ـ  فنی نوآورانه است. در این راستا و در جهت نظام‌مندسازی جریان عدالت الگوریتمی از یک سو تدوین چارچوب‌های قانونی و از سویی دیگر بهره‌مندی از سازوکار اجرایی و نظارتی ضروری است. درنهایت این پژوهش با ارائۀ مدلی تلفیقی برای همکاری انسان و ماشین در فرایند قضائی، چارچوبی نوین برای تضمین عدالت در عصر الگوریتم‌ها را پیشنهاد می‌کند که می‌تواند در مسیر رفع و تقلیل چالش‌های موجود مورد توجه قرار گیرد.