تحلیل تطبیقی ذات و صفات خدا در مثنوی معنوی و دائودِهجینگ
نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه.
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه ، ایران.
doi
10.22126/ltip.2023.9644.1196چکیده
موضوع تبیین ذات و صفات خدا در عرفان اسلامی متأثر از سنّت قرآنی است که عارفان اسماء ذات، صفات و افعال خدا را به تأسی از آن تبیین و طبقهبندی کردهاند و مولوی در مثنوی معنوی بهعنوان برجستهترین اثر عرفانی در زبان فارسی با دقّت و ظرافت بدان پرداخته و ناشناختگی ذات خدا را آورده است. همچنین لائودزی، حکیم چینی در دائودِهجینگ، مهمترین متن آیین دائو که هجده سده پیش از مثنوی معنوی نوشته شده، مباحثی عمده و باریکبینانه در شناختناپذیری ذات دائو مطرح کرده است. هدف این جستار بازنمایی و تحلیل یافتههای ذات و صفات خدا در مثنوی معنوی و دائودِهجینگ و تبیین همسانی و ناهمسانی آنهاست که با روش توصیفی- تحلیلی سامان یافته است؛ چنانکه دستاوردهای پژوهش نشان میدهد، حقیقت ذات خدا در مثنوی معنوی و دائو در دائودِهجینگ ذهنگریز و شناختناپذیر است، امّا صفات خدا در مثنوی معنوی بسیار پرشمارتر از صفات دائو در دائودِهجینگ است که این موضوع نظر به گستردگی اسمشناسی در عرفان اسلامی و تفسیرهای عرفانی از اسماء خدا قابل توجیه است. همچنین برخی صفات دائو مانند ژرفبودن، بیصدایی و بیصورتی اگرچه فاقد معادل شناخته در عرفان اسلامی هستند، امّا در مثنوی معنوی به مثابة صفات خدا به کار رفتهاند.
