شواهدی از نفوذ فرهنگی حسونا به شرق زاگرس مرکزی
نویسندگان
1 استادیار گروه باستانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان
doi
10.22084/nbsh.2019.18672.1915چکیده
فرهنگ حسونا یکی از فرهنگهای اولیهی دوران روستانشینی زاگرس است که بعد از کشف محوطهی حسونا بهعنوان یک شاخص برای این دوران مطرح گردید. این فرهنگ ابتدا در نواحی شمالی بینالنهرین و سپس در مناطق دیگری نظیر ترکیه و شمالغرب ایران یافت گردید. از شروع لایهی II حسونا سفال جدید آشپزخانهای بهنام سینیهای پوستکنی یافت شد که بهدلیل کاربردی بودن بهگونهای گسترده در مناطقی بیرون از مرزهای فرهنگ حسونا نیز دیده شد. این سفال بزرگ و مسطح دارای کف مقعر و لبههایی با شیب ملایم به خارج و سطح داخلی پوشیده از برجستگی یا شیارهای عمیق و یا سوراخدار است. پس از اینکه در دشتهای همدان نیز با چنین نمونههایی برخورد شد که شباهتهای زیادی با اینگونه سفالها داشت، با روش پژوهش کتابخانهای و میدانی با رویکرد توصیفی-تحلیل و با طرح پرسشهایی دربارهی شیوه ارتباط شرق زاگرسمرکزی با بینالنهرین و اینکه اساساً از لحاظ زیستمحیطی این دشتها میتواند منجر به ایجاد الگوی خاص فرهنگی متأثر از فرهنگ حسونا شود؟ این پژوهش شکلگرفت و با رویکردی بومشناختی، با فرض اینکه تشابهات فرهنگی ایران و بینالنهرین، حداقل در نشانههای عمومی، از مشابهتهای زیستمحیطی تأثیر پذیرفته و اینکه تغییرات فرهنگی در واکنش به تغییرات روابط بومشناختی خود را نشان میدهد، ادامه یافت. وجود این نمونههای مشابه در دشتهای همدان، میتواند شواهدی از نفوذ فرهنگی آن در حدود هشت سدهی بعد در منطقهی شرق زاگرسمرکزی باشد و این درحالیست که شواهد این نفوذ در مناطق مرکزی و غربیتر زاگرسمرکزی کمتر دیده شده و با یافتشدن نمونههای دیگری در مناطق شرقیتر و شمالیتر استان همدان این بحث شکلگرفت که میتوان یک مسیر منحنی بزرگ از شمال غرب ایران بهسمت نواحی مرکزیتر و سپس غرب ایران برای جابهجایی این تکنیک ساخت سفال پیشنهاد داد.
