ارزیابی توان اکولوژیک برای تعیین پهنه‌های بهینۀ کاربری اراضی در مناطق حساس محیط‌زیستی (مطالعۀ موردی: محدودۀ شهر طالقان)

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 استاد گروه شهرسازی، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.22108/sppl.2022.130010.1601
چکیده

طرح مسئله: شهر طالقان به دلیل موقعیت جغرافیایی بی‌نظیر خود، طی سالیان متمادی شاهد استفادۀ ناآگاهانه و تخریب‌های محیطی گستره بوده و شرایط ناپایداری ازلحاظ محیط‌زیستی فراروی این محدوده قرار گرفته است.هدف: هدف پژوهش حاضر، احساس ضرورت برای حفظ محیط‌زیست این منطقۀ حساس شهری و کاهش آثار مخرب محیط‌زیستی تغییر کاربری‌هاست. روش پژوهش: ابتدا منابع اکولوژیکی محدودۀ موردمطالعه مانند شیب، ارتفاع، جهت شیب، خاک، پوشش گیاهی و ... تهیه شد. سپس به‌منظور ارزیابی توان اکولوژیکی منطقه، فرایند تجزیه‌وتحلیل و جمع‌بندی داده‏ها انجام، آنگاه فرایند ارزیابی توان اکولوژیکی محدوده طبق مدل مخدوم تشریح و درنهایت کاربری‏های بهینۀ ‏اراضی ‏منطقه براساس توان هر یک از واحدهای محیط‌زیستی محدوده بیان و وضع موجود و مطلوب کاربری اراضی محدودۀ موردمطالعه مقایسه شد.نتایج پژوهش: بیشترین مساحت محدودۀ موردمطالعه، شیبی کمتر از 1 تا 9 درصد دارد و منطبق با نهشته‌های رسوبی و دشت‌های سیلابی و دامنه‌ای است. در حال حاضر بیشترین وسعت محدودۀ موردمطالعه را کاربری مرتع و سپس کاربری کشاورزی تشکیل می‌دهد که با توجه به توان اکولوژیکی منطقه، مساحتی از کاربری مرتع می‌تواند به کاربری کشاورزی و مسکونی تبدیل شود. بیشترین مساحت محدودۀ مناسب برای کاربری کشاورزی درجۀ ۲ و ۳ بوده و در مرتبۀ بعد، کاربری مرتع‌داری درجۀ ۲ و ۳ بیشترین مساحت را به خود اختصاص داده و شهرک طالقان و روستاهای منطقه ازنظر توان اکولوژیک در محدودۀ توان مناسب درجۀ 2 برای توسعۀ شهری قرار گرفته است.نوآوری: استفاده از روش تلفیق معیارهای محیط‌زیستی و شهری برای استخراج کاربری‌های بهینه در محدودۀ سیاسی شهر طالقان، نوآوری این مقاله محسوب می‌شود.