فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهطرح مسئله: در سال‌های اخیر کاهش یا توقف جریان آب ورودی رودخانة هیرمند به منطقة سیستان، وقوع خشکسالی‌های پی‌درپی، خشک‌شدن تالاب هامون و بسته‌شدن مرز، شرایط بسیار نامطلوبی را برای معیشت مردم سیستان ایجاد کرده است؛ به طوری که موجب مهاجرت بسیاری از روستاییان به دیگر نقاط ایران شده است. در این زمینه پروژة ملی انتقال آب با سیستم‌های نوین آبیاری از چاه‌نیمه‌ها به اراضی 46 هزار هکتاری در دشت سیستان به‌منظور نگهداری جمعیت و پایداری منطقه تصویب و اجرا شد. تجربیات گذشته نشان می‌دهد بسیاری از طرح‌ها بدون مشارکت مردم با شکست روبه‌رو خواهند شد.هدف: پژوهش حاضر ضمن تحلیل تغییرات مکانی‌فضایی رفتارهای مشارکتی روستاییان، میزان مشارکت آنان را در اجرای پروژة انتقال آب سنجیده است.روش: جامعة آماری پژوهش شامل تمامی روستاهای واقع در محدودة واحد عمرانی هامون 4 است که از این بین با استفاده از فرمول کوکران تعداد 20 روستا به‌صورت تصادفی انتخاب شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، از آمار توصیفی و استنباطی (آزمون‌های Scheffe و T) در نرم‌افزار SPSS و برای مقایسة توأمان تغییرات مکانی‌فضایی مشارکت روستاییان در اجرای طرح از ترکیب مدل فرایند تحلیل سلسله‌مراتب فازی (FAHP) و تکنیک تحلیل رابطة خاکستری (GRA) در محیط GIS استفاده شد.نتایج: میزان مشارکت روستاییان در مؤلفه‌های مختلف نشان می‌دهد در روستاهای بالادست و پایین‌دست به ترتیب بیشترین میزان مشارکت با میانگین‌های 43/2 و 82/3 مربوط به مؤلفه‌های تدقیق کاداستر و تصمیم‌گیری و هم‌فکری است. برآیند کلی شاخص‌های پژوهش نشان می‌دهد سطح مشارکت در روستاهای بالادست کم و در روستاهای پایین‌دست متوسط است. درواقع با فاصله‌گرفتن روستاهای پایین‌دست از چاه‌نیمه‌ها و انشعابات اصلی رودخانه‌ها و جریان آب‌های سطحی و نزدیک‌شدن به شعاع 14–23 کیلومتری انتهایی سکونتگاههای روستایی، میزان مشارکت روستاییان به علت تأثیر دیدگاه عدالت‌محوری در توزیع و دسترسی عادلانه‌تر حق‌آبه نسبت به گذشته (از راه کانال‌ها و نهرهای سنتی) پررنگ‌تر است.