فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در بازار‌های دیجیتال، شاهد پیدایش بازارگاه‌هایی بوده‌ایم که قابل تشبیه به دروازه‌هایی هستند که برای فروش بهینه‌ی کالا و محتواهای دیجیتال بر بستر اینترنت، عبور از این دروازه‌ها اجتناب‌ناپذیر است و مبادی ورود به بازار پایین‌دست، تحت نظارت آن‌ها است. برخی بازارگاه‌های دروازه‌بان، علاوه بر فعالیت در بازار پلتفرمی مربوطه‌، در بازار پایین‌دست نیز حضور مستقیم داشته و با کاربران تجاری بازارگاه، رقابت می‌کنند. این احتمال وجود دارد که چنین بازارگاهی با استفاده از جایگاه دروازه‌بانی خود، شروطی در قرارداد خود با کاربران تجاری پیش‌بینی کند که جریان رقابت در بازار پایین‌دست را به نفع خود تغییر دهد. مهم‌ترین نمونه‌های این شروط، ممنوعیت هدایت کاربران نهایی به خارج از پلتفرم، الزام به استفاده از درگاه پرداخت متعلق به بازارگاه و حق بازارگاه بر استفاده‌ از داده‌های کاربران است که در عین حال که محملی برای حفاظت از منافع بازارگاه‌ها هستند، تحت شرایطی می‌توانند آثاری ضدرقابتی نیز به‌همراه داشته باشند. نظر به استفاده‌ی روزافزون کسب‌وکارها و مصرف‌کنندگان از بازارگاه‌هایی نظیر «دیجی‌کالا»، «کافه‌بازار»، «علی‌بابا» و «اسنپ‌فود» در ایران، این مقاله درنظر دارد تا ضمن توجه به دیدگاه‌ها و رویه‌های رقابتی نظام‌های پیشرو، شروط فوق را در پرتو انگاره‌های حقوق رقابت ایران و با توجه توأمان به تضمین رقابت‌پذیری درون‌پلتفرمی و حفظ منافع مشروع مالکان بازارگاه‌ها، تحلیل کند. نتایج مطالعه نشان می‌دهد که اگرچه این ترتیبات گاه محدودکننده رقابت هستند ولی همواره نمی‌توان آن‌ها را مصداق سوءاستفاده از موقعیت مسلط دانست و صرفا تحمیل آن‌ها به کسب‌وکارهای بهره‌بردار که در حال رقابت مستقیم درون‌پلتفرمی با صاحب بازارگاه هستند، در مواردی ضدرقابتی محسوب می‌شود.