فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ کوشیده است با شناسایی معیارهای دادرسی منصفانه، گام‌های مؤثری در راستای حمایت از منافع و حقوق دفاعی متهمان بردارد. از منظر قانون‌گذار، دسترسی متهمانِ قتل عمد به وکیل تسخیری ضرورتی اجتناب‌ناپذیر و مبتنی بر بنیان‌هایی همچون برابری در برابر قانون، جلوگیری از اشتباهات قضائی و محکومیت بی‌گناهان و تضمین دسترسی عادلانۀ شهروندان به عدالت است. با این حال، غیراستاندارد بودن خدمات ارائه‌شده توسط وکلای تسخیری، به‌عنوان یکی از اشکال معاضدت‌های قضائی، مانع تحقق اهداف قانون‌گذار از این نهاد حمایتی شده است. مقالۀ پیش‌رو با هدف بررسی و ارزیابی عملکرد وکلای تسخیری در دفاع از متهمان پرونده‌های قتل عمد تدوین شده است. پرسش اصلی پژوهش این است که عملکرد وکلای تسخیری در این‌ گونه پرونده‌ها با چه آسیب‌هایی مواجه است و چه راهکارهایی می‌توان برای برون‌رفت از وضعیت موجود و کاهش این چالش‌ها ارائه کرد؟ برای پاسخ‌گویی به این پرسش، پژوهش از رویکرد کیفی بهره گرفته و بر پایۀ مطالعۀ دقیق ۲۲ پروندۀ قتل عمد و مصاحبۀ عمیق با ۳۲ نفر از کنشگران نظام عدالت کیفری، شامل قضات، وکلای تسخیری و تعیینی، رؤسای پلیس آگاهی، متهمان و محکومان قتل عمد، انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مهم‌ترین آسیب‌های مرتبط با عملکرد وکلای تسخیری، دفاعیات کلی و غیرمؤثر (از طریق پذیرش اتهام، انفعال در برابر معاذیر قانونی، سکوت در قبال نظریه‌های کارشناسی، عدم اعتراض به قرار بازداشت و امتناع از فرجام‌خواهی یا فرجام‌خواهی کلیشه‌ای)، عدم حضور علی‌رغم اخطارهای متوالی، فقدان تعامل سازنده با متهم، مصلحت‌گرایی و عدم چالش با قضات و اجتناب از تعامل و مذاکره به‌منظور جلب رضایت اولیای دم، است. کاستن از چالش‌های موجود نیازمند نظارت و کنترل دقیق بر عملکرد وکلای تسخیری، حمایت و پشتیبانی مالی از آنان، تخصصی‌سازی وکالت تسخیری، بهسازی تعامل میان قضات و وکلا و تقویب استانداردهای حرفه‌ای است.