گونه‌شناسی نقش‌های شرکت‌های مشاوره مدیریت در بستر اقتصاد ایران

نویسندگان

1 دانشگاه تبریز

2 دانشگاه آزاد اسلامی

3 دانشگاه آزاد اسلامی

doi
10.22034/jmi.2026.550709.3246
چکیده

علیرغم اهمیت روزافزون صنعت مشاوره مدیریت، ادبیات موجود عمدتاً بر الگوهای جهانی متمرکز بوده و از تبیین نقش‌های این حرفه در بستر نظام‌های اقتصادی در حال توسعه، به‌ویژه ایران، غافل مانده است. این پژوهش با هدف واکاوی ماهیت دوگانه کارکردهای این صنعت، به تحلیل تطبیقی نقش‌های جهانی و زمینه‌محور شرکت‌های مشاوره مدیریت در بستر اقتصاد ایران می‌پردازد. با اتخاذ رویکرد کیفی اکتشافی و تحلیل مضمون مصاحبه‌های عمیق با ۱۴ نفر از خبرگان این حوزه، یافته‌ها فراتر از نقش‌های متعارف این حرفه، از ظهور کارکردهای ویژه‌ای پرده برمی‌دارند که ریشه در ساختارهای محیطی و اقتضائات بومی ایران دارند. شناسایی نقش‌های «بنگاهداری» و «پاسخ به الزامات قانونی»، نشان می‌دهد که چگونه شرکت‌های مشاوره در محیط‌های خاص، برای انطباق با فشارهای محیطی و بقای اقتصادی، از هویت تخصصی خود فاصله گرفته و کارکردهای جدیدی می‌یابند. این گونه‌شناسی، ضمن تعدیل فرضیه جهان‌شمولی الگوهای رایج مشاوره، بینش تازه‌ای را برای درک پویایی‌های این حرفه و نحوه سازگاری آن با بافتار اقتصادهای در حال توسعه فراهم می‌آورد. دلالت‌های حاصل از این مطالعه، مسیر بهبود سیاست‌گذاری‌های کلان برای حرفه‌ای‌سازی این صنعت را هموار کرده و به مدیران کمک می‌کند تا ظرفیت‌های بومی مشاوره را متناسب با واقعیت‌های اقتصادی ایران به‌کار گیرند.