مدل مفهومی مدیریت-تعارض-منافع در حکمرانی‌داده

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی

2 دانشگاه آزاد اسلامی

3 دانشگاه آزاد اسلامی

doi
10.22034/jmi.2026.538435.3225
چکیده

این پژوهش با هدف شناسایی علل پنهان تعارض منافع و ارائه راهبردهای عملی برای مدیریت آن در حکمرانی داده در سازمان‌های بزرگ ایران انجام شده است. حکمرانی داده، به عنوان زیرساختی حیاتی برای ارزش‌آفرینی سازمانی، در ایران با پیچیدگی‌هایی مواجه است که ناشی از چندگانگی ذینفعان، اهمیت داده به عنوان دارایی راهبردی و نگرش‌های متفاوت نسبت به مالکیت داده‌ها می‌باشد. برای درک بهتر این چالش‌ها، تحقیق از روش کیفی نظریه داده‌بنیاد (الگوی کوربین و اشتراوس) بهره برده و داده‌ها از ۱۵ مصاحبه عمیق با مدیران و متخصصان داده گردآوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تعارض منافع در حکمرانی داده بیش از آن‌که ناشی از ابهام نقش‌ها باشد، به غلبه پارادایم امنیت‌محور، مقاومت فرهنگی سازمان‌ها در پذیرش مسئولیت‌های جدید و اختلاط مفهومی میان «یکپارچه‌سازی داده» و «حکمرانی داده» مربوط است. این شرایط منجر به شکل‌گیری ساختارهای سیلویی، کاهش کیفیت داده‌ها، عدم شفافیت و تضعیف اعتماد میان واحدها می‌شود. همچنین پیچیدگی‌های لایه‌لایه ناشی از حضور ذینفعان متعدد باعث شده هر واحد تلاش کند کنترل داده‌ها را نزد خود حفظ کند. برای رفع این مشکلات، مقاله راهکارهایی چون ایجاد داشبوردهای شفاف‌کننده حکمرانی داده، تشکیل کارگروه‌های تخصصی و مستقل، آموزش و توسعه فرهنگ داده‌محور، بازتعریف نقش‌ها در کل زنجیره ارزش داده و استفاده از شاخص‌های عملکردی برای سنجش پیشرفت را پیشنهاد می‌کند. پژوهش نتیجه می‌گیرد که بلوغ حکمرانی داده در ایران مستلزم اصلاح ساختارها، تغییر نگرش به داده، تعریف صحیح مسئولیت‌ها و همکاری فعال همه ذینفعان است.