فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هر چند حرمت ربا از مسلمات دین نزد مذاهب اسلامی است، اما فقهای شیعه، مواردی را از حرمت ربا استثناء کرده‌­اند؛ از جمله ربا بین پدر و فرزند، ربا میان زن و شوهر، ربا میان مسلمان و کافر حربی. لیکن، فقهای اهل‌سنت معتقدند: در این موارد نیز ربا جریان می­‌یابد. این در حالی است که برخی از فقهای معاصر اهل­‌سنت، مثل شیخ طنطاوی، مصداق جدیدی تحت عنوان جواز ربا بین دولت و ملت را مطرح کرده و یک­‌سری ادله و استنادات را برای اثبات نظریه خویش مطرح می­‌کند. در این مقاله که به روش توصیفی ـ تحلیلی صورت گرفته، برآنیم که موضوع ربا بین دولت و ملت را، با نگاهی بر نظر ایشان که مبنی بر حلال بودن سود بانکی است، بررسی و مناقشه کنیم. آنچه از بررسی آیات و روایت و متون فقهی به­‌دست می­‌آید، این است که: اگرچه آراء اندکی بر پایه استنباطهای فقهی، مبنی بر حلال بودن این بهره­‌ها وجود دارد، ولی غالب فقها (اعم از شیعه و سنی) معتقدند: بهره­‌های بانکی تحت هر عنوانی که باشد ـ سود مضاربه به صورت مقطوع و از پیش تعیین­‌شده، یا خسارت دیرکرد یا جبران کاهش ارزش پول و ... ـ جز در حد کارمزد و آن هم در حد معقول پذیرفته نیست و مشمول رباست و لذا به نظر می­‌رسد دیدگاه شیخ طنطاوی، قابل مناقشه جدی باشد.