تحلیل فلسفی پیوند دوسویۀ نفس و بدن در قرآن کریم

نویسندگان

1 دانشیار گروه فلسفه، مجتمع آموزش عالی حکمت و مطالعات ادیان، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران

doi
10.22108/coth.2023.136843.1801
چکیده

شناخت چگونگی پیوند میان نفس و بدن از مسائل پیچیده در نفس‌شناسی است. نفس‌پژوهان بر پیوند دوسویه میان نفس و بدن تأکید‌ دارند. در این پژوهش تلاش شده است سه گونه پیوند میان آن دو در قرآن کریم تحلیل شود: الف) - تأثیر حالت روحی در حالت بدنی (روحی - بدنی)، ب) - تأثیر حالت بدنی در حالت روحی (بدنی - روحی) و ج) - تأثیر حالت روحی بر حالت روحی دیگر (روحی  - روحی). آیات دال بر پیوند شناخت با اشک چشم، تأثیر گناه بر چهره و سیما، شنیدن آیات الهی و لرزه‌افتادن پوست، رابطۀ میان تقوای قلب با فروکشاندن صدا، از سنخ ارتباط روحی  - بدنی به‌شمار ‌می‌آیند و آیاتی که بر پیوند میان جرم و سنگدلی و گناه و زنگار دل تأکید دارند، از سنخ ارتباط بدنی  - روحی هستند و آیات بیان‌کنندۀ پیوند میان رحمت الهی و نرمی دل، تدبر و گشوده‌شدن قفل‌های دل، ناظر به پیوند روحی - روحی هستند. مبنای فلسفی این سه گونه تأثیر متقابل میان نفس و بدن را باید در دو نظریه «روحانیه الحدوث والبقاء» بودن نفس یا «جسمانیه الحدوث و روحانیه البقاء» بودن آن جستجو کرد. در این تحقیق با روش تحلیل عقلی، آیات مربوط به هر یک از سه گونه پیوند، بازپژوهی و مبانی نفس‌شناسی آن تبیین شده‌اند.