فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به بررسی معناشناسی و گفتمانیِ واژه قرآنی «أنداد» در چارچوب توحید و شرک می‌پردازد و نشان می‌دهد که این واژه صرفاً معادل لغویِ «شریک» نیست، بلکه مفهومی هدفمند و متمایز در نظام معنایی قرآن‌کریم به شمار می‌آید. مسئله اصلی مقاله، تبیین دلالت خاص «أنداد» و تمایز آن از دیگر واژگان هم‌حوزه در نقد شرک، از جمله «شُرَکاء»، «کُفْؤ»، و «أوثان» است. روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی با رویکرد معناشناسی شبکه‌ای است؛ بدین منظور، تمامی موارد کاربرد «أنداد» در قرآن استخراج شده و بر پایه تحلیل سیاق آیات، هم‌نشینی‌های واژگانی و تقابل‌های معنایی بررسی گردیده و سپس با آیات منتخبِ حاوی واژگان یادشده، مقایسه شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که «أنداد» بیش از آنکه ناظر به اثبات شریک واقعی در ربوبیت یا تشریع باشد، به «همتاسازیِ برساخته» در حوزه‌های محبت، ولایت، اطاعت و اعتماد دلالت دارد؛ این همتاسازی که محصول افعال ارادی انسان و جابه‌جایی تدریجی کانون اتکا از خداوند به غیر اوست. براین‌اساس، شرک در منطق قرآنی صرفاً یک گزاره اعتقادی نیست، بلکه شبکه‌ای از دلبستگی‌ها، پیروی‌ها و سبک زیست را در برمی‌گیرد و از حیث روانی، اجتماعی و تربیتی قابل‌تحلیل است. این نتیجه، دقت انتخاب واژگانی قرآن و لایه‌مندیِ مفهومیِ شرک را به‌روشنی آشکار می‌سازد.