سنجش خلاقیت نگارشی دانشآموزان پایهٔ ششم ابتدایی: ارائهٔ نظام نشانگرها
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسیارشد تحقیقات آموزشی، گروه روشها و برنامهریزی آموزشی و درسی، دانشکدهٔ روانشناسی و علومتربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار دانشکدهٔ روانشناسی و علومتربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استاد، دانشکدهٔ روانشناسی و علومتربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22034/jei.2026.464597.3023چکیده
پرورش خلاقیت نگارشی بهمثابهٔ فعالیتی با انگیزهٔ زیباییشناختی، که از طریق درک متقابل و برقراری تجارب مشترک بین نویسنده و خواننده برقرار میشود، به آموزشی متناسب و بدون ساختارهای قالبی نیاز دارد تا زمینهٔ بروز استعدادها و قابلیتهای مرتبط را فراهم کند. بررسیهای پژوهشگران نشان میدهد که تاکنون ملاکها و نشانگرهای مناسب برای سنجش کیفیت خلاقیت نگارشی ارائه نشده است. پژوهش حاضر با هدف ارائهٔ نظام نشانگرهای سنجش خلاقیت نگارشی دانشآموزان انجام شده است. بدین منظور از طرح سازاگرای روش نظریهٔ برخاسته از دادهها در سطح نظمدهی مفهومی استفاده شده است. دادهها از طریق مصاحبه نیمهساختارمند با 18 نفر از معلمان موفق در آموزش انشا، که مبتنی بر نمونهگیری ملاکی انتخاب شدند، گردآوری شد. تحلیل دادهها با استفاده از شیوهٔ کُدگذاری آغازین و متمرکز به شناسایی 80 نشانگر انجامید و در قالب 11 ملاک دستهبندی شد که عبارتاند از: خیالپردازی، فضاسازی، شخصیتپردازی، سیالیت، انعطافپذیری، بسط، اصالت نوشتاری، بهکارگیری آرایهٔ ادبی، طرح نوشتاری، سازمان نوشتاری و جذابیت نگارشی. برای رواسازی دادهها ضمن استفاده از راهبرد مرور اعضا از نظرات سه کارشناس حوزهٔ خلاقیت و نویسندگی استفاده شد. با توجه به جامعیت نظام نشانگرهای تدوینشده میتوان از آنها برای سنجش خلاقیت نگارشی دانشآموزان استفاده کرد.