شناسایی و بررسی ابعاد و مؤلفه‌های خود‌رهبری دانش‌آموزان دورۀ دوم متوسطه

نویسندگان

1 استادیار، گروه علوم تربیتی دانشکده علوم تربیتی و مشاوره، واحد رودهن،دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران

2 دانشجوی دکتری برنامه ریزی درسی، گروه علوم تربیتی دانشکده علوم تربیتی ومشاوره، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران

3 استاد گروه علوم تربیتی دانشکده علوم تربیتی و مشاوره، واحد رودهن،دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران

doi
10.22034/jei.2024.431225.2825
چکیده

هدف پژوهش حاضر، شناسایی و بررسی ابعاد و مؤلفه‌های خودرهبری دانش‌آموزان دورهٔ دوم متوسطه است. این پژوهش کاربردی است و از روش پژوهشی کیفی با بهره‌گیری از مطالعهٔ اسنادی و مصاحبه با صاحب‌نظران انجام شده است. جامعهٔ آماری شامل دو بخش است که در بخش اول، با خبرگان آشنا به این حوزه مصاحبه شده و در بخش دوم اسناد و مدارک علمی بررسی شده‌اند. این نمونه در بخش کتاب‌ها و پایان‌نامه‌های مرتبط در زمینهٔ خودرهبری (15 مورد)، مقاله‌های داخلی (29 مورد)، مقاله‌های خارجی (21 مورد) را بررسی کرده است. در بخش دوم با 16 نفر از خبرگان حوزهٔ مدیریت آموزشی، روان‌شناسی تربیتی و مدیران ستادی وزارت آموزش‌و‌پرورش مصاحبه شده است. برای انتخاب هر دو بخش از روش نمونه‌گیری هدفمند به‌منظور رسیدن به اشباع نظری در زمینۀ مضامین خودرهبری استفاده شد. برای تحلیل داده‌ها، از شیوهٔ کدگذاری باز، محوری و انتخابی بهره گرفته شد. با توجه به نتایج، 63 مضمون پایه (مؤلفه‌ها)‌ و 14 مضمون فراگیر (ابعاد) برای ساخت الگوی مفهومی شناسایی شدند. همچنین نتایج نشان داد که مهم‌ترین ابعاد خودرهبری دانش‌آموزان دورهٔ دوم متوسطه عبارت‌اند از: خودمدیریتی، خودتوسعه‌ای، خودهدایتی، خودآگاهی، خودتنظیمی، خوداصلاحی، خودکارآمدی، خودانگیزشی، خودنفوذی، خودباوری، خودیادگیری و مسئولیت‌پذیری. شناسایی این مؤلفه‌ها به مدیران، سیاست‌گذاران و مجریان نظام آموزش‌و‌پرورش کمک می‌کند آموزش خودرهبری به‌طور مؤثرتری برای دانش‌آموزان پیاده‌سازی و فرهنگ خودرهبری در آن‎ها نهادینه شود.