فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های اثرگذار بر پرورش خلاقیت و نوآوری دانش‌آموزان دختر دورة دوم متوسطۀ نظری شهر تهران انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف از نوع کاربردی و از نظر روش آمیختة اکتشافی است. منابع اطلاعاتی پژوهش را مقالات و مستندات علمی منتشرشده و همچنین مصاحبه با خبرگان علمی و صاحب‌نظران آموزش‌وپرورش تشکیل می‌دادند. نمونه‌گیری در فاز کیفی به روش هدفمند و قضاوتی انجام شد و با 23 نفر مصاحبة نیمه‌ساختاریافته انجام شد. اطلاعات به‌دست‌آمده با استفاده از روش گراندد تئوری و با کمک نرم‌افزار مکس‌کیودا تحلیل شدند. روایی پژوهش با  تأیید اعضا و مشارکت‌کنندگان تعیین و برای پایایی از روش توافق یا همخوانی بین مشارکت‌کنندگان استفاده شد و ضریب توافق 87 درصد به‌دست‌ آمد. جامعة آماری تحقیق در بخش کیفی شامل اسناد و مدارک پژوهشی و 23 نفر از خبرگان علمی و صاحب‌نظران آموزش‌‌وپرورش بودند که با روش نمونه‌گیری غیر‌احتمالی قضاوتی و هدفمند انتخاب شدند. در بخش کمّی، جامعه شامل 400 نفر از مدیران، معلمان و دانش‌آموختگان مدارس مقاطع دورة دوم متوسطة دخترانة شهر تهران بودند. با توجه به جدول مورگان، حجم نمونه 196 نفر تعیین و با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری داده‌ها، در بخش کیفی، شامل مصاحبة نیمه‌ساختاریافته و در بخش کمّی نیز پرسش‌نامة محقق‌ساخته بود. انجام مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. روایی مصاحبه‌ها از طریق بازآزمون  تأیید شد. روایی محتوایی پرسش‌نامة بخش کمّی نیز توسط خبرگان تأیید شد. روش تحلیل داده‌ها در بخش کیفی شامل کدگذاری باز، محوری و انتخابی، بر اساس تکنیک داده‌بنیاد کلاسیک (رویکرد ظاهرشوندة گلیزر) و در بخش کمّی نیز برای  تأیید عوامل، از تحلیل عاملی  تأییدی استفاده شد. یافته‌های پژوهش حاکی از شناسایی 102 عامل بود که تحت ده مقولة فرعی دسته‌بندی شدند و این ده مقولة فرعی در قالب سه مقولة اصلی شامل عوامل فردی، عوامل خانوادگی و عوامل مربوط به  فرایند آموزش سامان‌دهی شدند. عوامل فردی شامل مؤلفه‌های علاقه، پشتکار و قابلیت‌های دانش‌آموزان و عوامل خانوادگی شامل فرهنگ و رفتار خانواده است. عوامل مربوط به  فرایند آموزش هم شامل محیط آموزشی، روش‌های تدریس، محتوای آموزشی، آموزش خلاقیت و نوآوری و قابلیت‌ها و توانایی‌های معلمان است. در فاز کمّی، با انجام تحلیل عاملی  تأییدی، 8 عامل از 102 عامل شناسایی‌شده حذف و مابقی عوامل  تأیید شدند؛ ازاین‌رو می‌توان نتیجه گرفت که عوامل فردی، خانوادگی و عوامل مرتبط با  فرایند آموزش دانش‌آموزان، ازجمله عوامل مؤثر در پرورش خلاقیت و نوآوری به شمار می‌روند. با توجه به فراوانی بیشتر کدها و تعداد مقوله‌های فرعی عوامل مرتبط با آموزش دانش‌آموزان، کنترل و بهبود شاخص‌های این عامل تأثیرات چشمگیری در پرورش خلاقیت و نوآوری دانش‌آموزان دارد.