بررسی تطبیقی پساپدیدارشناسی و ساخت‌گرایی انتقادی در مطالعات فناوری و دلالت‌های آن در تعلیم‌وتربیت

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران ایران

doi
10.22034/jei.2024.379839.2542
چکیده

هدف این پژوهش بررسی شباهت‌ها و تفاوت‌ها و امکان تطبیق دو رویکرد مهم در فلسفۀ فناوری یعنی پساپدیدارشناسی و ساخت‌گرایی انتقادی و دلالت‌های آن در تعلیم‌وتربیت است؛ ازاین‌رو با استفاده از روش تحلیل و توصیف و استنتاج، ابتدا شباهت‌ها و تفاوت‌های دو رویکرد بررسی شده است و سپس امکان استفاده از این دو رویکرد در مطالعات فناوری‌های آموزشی مورد توجه قرار گرفته است. هر دو رویکرد، فراتر از ابزارگرایی و جبرگرایی، بر نقش فناوری‌ها در زندگی انسان تمرکز دارند. پساپدیدارشناسی بیشتر بر جنبۀ فردی و ساخت‌گرایی انتقادی بیشتر بر جنبۀ اجتماعی و سیاسی تأکید دارد. تعلیم‌وتربیت در فرایند دموکراتیک‌کردن فناوری‌ها، که مورد توجه ساخت‌گرایی انتقادی است، سهم مهمی دارد. دلالت‌های تربیتی حاصل از بررسی تطبیقی دو رویکرد عبارت‌اند از: تغییر مفهوم فناوری‌های آموزشی از ابزارهای آموزشی به عامل‌های آموزشی، توجه به تفاوت‌های فرهنگی در تولید فناوری‌های آموزشی، توجه به جنبه‌های سیاسی و اجتماعی پنهان در فناوری‌های آموزشی، تحول در پژوهش‌های فناوری‌های آموزشی و تحول در اهداف تربیت در رابطه با فناوری.