متنشناسی دیوان بصیری خراسانی (معرفی شاعر ناشناختۀ قرن دهم و نسخههای خطی دیوان بصیری)
نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه تربیت مدرس. تهران. ایران
2 گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه تربیت مدرس. تهران. ایران
3 گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه تربیت مدرس. تهران. ایران.
doi
10.22034/crtc.2022.342578.1004چکیده
بصیری خراسانی، یکی از شاعران و نویسندگان قرن دهم هجری است. وی بیشتر دوران شاعری خود را در قلمرو عثمانی به سر برده و در همانجا نیز از دنیا رفته است. آنچه در مورد شرح احوال شاعر وجود دارد، محدود به اطلاعات اندکی است که از چند منبع به دست آمده است. بصیری، به دو زبان ترکی و فارسی شعر میسروده و همچنین به زبان عربی نیز تسلط داشته است. دیوان ترکی وی در ترکیه به چاپ رسیده، اما نسخۀ خطی دیوان فارسی او، تا به حال تصحیح و چاپ نشده است. این دیوان دارای ۱۴۴۰ بیت است، که از دو نسخة خطی متعلق به کتابخانههای «عاشر أفندی» و «دانشگاه استانبول» ترکیه -که به خط خود مؤلف نگارش یافته- به دست آمده است. شاعر، بیشتر اشعار خود را به ترتیب در قالبهای قصیده، غزل، ترجیعبند، قطعه و رباعی سروده است. بصیری به سبک شاعران قرن نهم هجری و مکتب وقوع گرایش داشته و شعرش روان و عاری از نکتهسنجیها و خیالپردازیهای معاصران است. همچنین وی به انواع مضامین شعری توجه داشته و مدح و وصف طبیعت جایگاه مناسبی در اشعار او دارد. استفاده از اوزان و قوافی مختلف و اشاره به لغات و اصطلاحات مربوط به علوم گوناگون در دیوان او نمایان است. این مقاله به دنبال تصحیح دیوان بصیری به شیوة انتقادی با موضوع معرفی، تحلیل مضامین و سبک شعری این شاعر نوشته شده و با روش توصیفی-تحلیلی، بر مبنای جستوجوی کتابخانهای، اطلاعات به دست آمده را دربارة این شاعر و ویژگیهای شعری او طبقه بندی و تنظیم کرده است.