مطالعه زمین‌ساخت فعال البرز (ایران) با استفاده از داده‌های ژئودتیکی

نویسندگان

1 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

2 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

3 دانشجوی دکتری ژئوفیزیک، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

4 استادیار، دانشکده مهندسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

5 استاد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران

doi
10.30499/ijg.2023.420739.1546
چکیده

در این پژوهش آهنگ تغییرشکل البرز با استفاده از تلفیق داده‌های شبکه‌های جدید جی‌پی‌اس دائمی موقعیت‌یابی یکپارچه مالکیت‌ها (شمیم) و شهرداری تهران (سمت) و شبکه جدید موقت IASBS_NCC با داده‌های ایستگاه‌های دائمی و موقت سازمان نقشه‌برداری کشور بررسی شده است. افزایش تعداد ایستگاه‌ها باعث بهبود میدان سرعت‌ شده است که نشان می‌دهد مسبب تغییرشکل فعال در تمام عرض البرز، چندین گسله فعال است. برخلاف باور غالب درباره تقسیم کرنش در البرز بین گسله‌های امتدادلغز در پهلوی جنوبی و گسله فشارشی خزر در پهلوی شمالی، میدان سرعت جدید نشان­دهنده پخش بودن حرکات امتدادلغز و فشارشی در طول گسله‌های مختلف در عرض البرز است. در مطالعات پیشین به علت نبود ایستگاه‌ بین گسله خزر و دیگر گسله‌های دامنه شمالی، تمام تغییرشکل مشاهده‌شده در نیمه شمالی البرز به گسله خزر مرتبط دانسته شده است. در میدان سرعت جدید، وجود یک بردار جی‌پی‌اس جدید بین گسله‌های شمال البرز و خزر در قسمت شرقی البرز بر نقش غالب گسله شمال البرز در جایدهی کرنش دلالت دارد. نقشه جدید همانند نقشه‌های قبلی، مقدار کرنش کلی کمتری برای غرب البرز نشان می‌دهد که در همخوانی با سطح لرزه‌خیزی کمتر مشاهده­شده در این منطقه است. میدان سرعت جدید نشان­دهنده وجود سامانه کششی فعال در غرب البرز در بازه طول جغرافیایی ۴۹ تا ۵/۵۰ درجه است و همچنین نشان­دهنده حرکت امتدادلغز دو میلی‌متری در لبه شمالی ایران مرکزی است که می‌تواند با پهنه گسلی آران- طرود و گسله عطاری مرتبط باشد. با وجود اینکه مطالعات زلزله‌نگاری دال بر فعالیت بیشتر نیمه شرقی گسله مشا است و مطالعات زمین‌شناسی، آهنگ تغییرشکل آن را دو میلی‌متر بر سال برآورد کرده است، میزان هر دو حرکت امتدادلغز و فشارشی در طول گسله مشا کمتر از یک میلی‌متر بر سال است. در محدوده کلان‌شهر تهران، میزان حرکت امتدادلغز و فشارشی چشمگیر نیست و در حد کمتر از یک میلی‌متر است که به معنای دوره بازگشت بسیار طولانی زلزله‌های بزرگ است.