فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این باور وجود دارد که قدیمی‌ترین ترجمه موجود به فارسی از کتاب الف لیله و لیله، توسط عبداللطیف طسوجی(همراه با اشعاری از میرزا سروش اصفهانی) در ۱۲61 ق./ ۱۸۴5م. به درخواست بهمن میرزا پسر عباس میرزا در دوره محمد شاه قاجار انجام شده، که به داستان‌های هزارویک شب مشهور است. ولی ترجمه دیگری به نام ترجمه هنریه در کتابخانه هاوتون، کتابخانه نسخ خطی و کمیاب دانشگاه هاروارد، وجود دارد که حدود چهل سال زودتر از نسخه طسوجی ترجمه شده است. بنابراین، این متن نخستین ترجمه فارسی از هزارویک‌شب است که توسط محمدباقر خراسانی بزنجردی در حوالی سال 1223ق./ 1808م. در حیدرآباد(هند) و به درخواست سِرچارلز راسل و سِرهنری راسل برادر نماینده کمپانی هند شرقی ترجمه شده و با عنوان ترجمه هنریه به هنری راسل تقدیم شده‌است. نویسندگان این مقاله، این نسخه خطی ارزشمند را معرفی کرده و ویژگی‌های مهم آن را با روش توصیفی، با استناد به متن و با کمک منابع کتابخانه‌ای مورد مطالعه قرار داده‌اند. نتایج تحقیق نشان می-دهد که ترجمه هنریه نه تنها نخستین ترجمه فارسی الف لیله و لیله است بلکه از نخستین چاپ هزارویک‌شب، به زبان عربی یعنی چاپ اول کلکته هم قدمت بیشتری دارد. اخیراً این نسخه توسط مهدی گنجوی و میثم علی پور، دردوجلد انتشار یافته است یکی دیگر از ویژگی‌های مهم ترجمه خراسانی، آرایه‌های ادبی شامل تشبیه، استعاره، کنایه، سجع‌ و جناس که‌ افزوده مترجم به متن است. این متن آراسته به ابیات فارسی و عربی است و اطناب بسیاری در توصیف، صحنه‌پردازی و کاربرد ظرافت‌های ادبی در آن به چشم می‌خورد.