ایجاد شبکهٔ معناییِ مفاهیم کتابهای درسی ابتدایی به کمک ردهبندی مردمی
نویسندگان
1 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکدهٔ علومانسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال
2 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکدهٔ علومانسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال
3 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکدهٔ علومانسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال
doi
10.22034/jei.2022.332793.2286چکیده
هدف از پژوهش حاضر ایجاد شبکهٔ معنایی مفاهیم در حوزهٔ آموزشوپرورش به کمک ردهبندی مردمی است. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر روش پژوهش تحلیل همواژگانی است. این تحلیل به معنی ایجاد واژه ـ مفهوم در طراحی اصطلاحنامه و تبدیل آن به هستانشناسی است. بدین معنی که ابتدا متنها، پیوندهای پیشنهادی و نیز اصطلاحات و کلمات درجشدهٔ کاربران در مرحلهٔ نخست به واژه ـ مفهوم تبدیل شدند. سپس، همزمان با این فرایند، با ده نفر خبرهٔ این حوزه بر اساس نمونهگیری هدفمند مصاحبه شد. شش کتاب فارسی دورهٔ ابتدایی بخش اصلی موردمطالعه و مطالبهٔ این پژوهش از جامعهٔ آماری شرکتکننده در ردهبندی مردمیاند. کاربران موردنظر تکمیلکنندگان برچسبهای ردهبندی مردمیْ 2۴۰ نفر از کارشناسان سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی وزارت آموزشوپرورشاند که از میان آنها 1۴۸ نفر مبتنی بر جدول مورگان انتخاب شدند. نتایج این طرح در نرمافزار «پارسر فارسی» و راورماتریس برای تحلیل واژگان و سپس در نسخهٔ ۵/۵ از پروتژ اجرا شد و با افزونههایOntoGraf ، OWLVizبازنمایی شد. رابطهٔ موردنظر به هفت دستهٔ کلی و همچنین 2۴ زیرمجموعه و 122 (نمونه) طبقهبندی شد. سلسلهمراتب و روابط میان آنها با استخراج مفاهیم تعیین شد و دانش معنایی و کلمات پرتکرار استفادهشدۀ کاربران و نیز صاحبنظران به ردهبندی مردمی مشخص شد. استفاده از این روش در نظاممندکردن کتابهای درسی دورهٔ ابتدایی برای دسترسی دانشآموزان و معلمان به منابع در محیط وب کارایی دارد و همچنین ذخیره و بازیابی اطلاعات را تسهیل میکند.