طراحی الگوی مفهومی برنامه‌ درسی علوم تجربی بر مبنای نظریه کنشگر –شبکه در محیط یادگیری شبکه در دوره متوسطه اول

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مطالعات برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران، ایران

2 دانشیار گروه مطالعات برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران، ایران

3 استاد تکنولوژی آموزشی، دانشکدۀ علوم‌انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

4 دانشیار گروه مطالعات برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران، ایران

5 استاد گروه مطالعات برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران، ایران

doi
10.22034/jei.2022.311058.2142
چکیده

پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی برنامۀ درسی علوم تجربی بر مبنای نظریۀ کنشگر ـ شبکه در محیط یادگیری شبکه انجام شده است. برای رسیدن به این هدف از رویکردهای فراترکیب و نظریۀ داده‌بنیاد استفاده شده است. جامعۀ آماری پژوهش شامل اعضای هیئت علمی، آشنا به حوزه‌های مطالعات برنامۀ درسی، تکنولوژی آموزشی و کلیۀ مقاله‌ها و پایان‌نامه‌های مرتبط با موضوع در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر در بازۀ زمانی سال‌های 2005 تا 2020 است. به‌منظور انجام‌دادن نمونه‌گیری، در بخش کیفی پژوهش، از روش نمونه‌گیری نظری (غیر‌احتمالی) و هدفمند به روش گلوله‌برفی استفاده ‌شده است. همچنین در این پژوهش از روش کد‌گذاری باز، محوری و انتخابی برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها استفاده شده است. به‌منظور سنجش پایایی و کنترل کیفیت از روش کاپا استفاده شده است. ضریب کاپای محاسبه‌شده برابر با 94/0 و در سطح توافق عالی قرار گرفته است. طبق یافته‌های تحقیق، اصول حاکم بر برنامۀ درسی کنشگر ـ شبکه شامل تقارن تعمیم‌یافته، ناهمگونی و چندگانگی، تحلیل آزاد، همبستگی، شبکه‌ای‌بودن و فرایند‌محوری است. برنامۀ درسی بر مبنای نظریۀ کنشگر ـ شبکه، حساس به بافت و زمینه، مبتنی بر تفاوت‌ها، میان‌ذهنی و چند‌رگه توزیع شده است. اهداف این برنامۀ درسی چند‌وجهی، میان‌رشته‌ای، اقلیمی و متکثر است. محتوای این برنامۀ درسی پویا، سیال و تعمیم‌پذیر است. راهبرد آن یاددهی و یادگیری مبتنی بر ساختار‌شکنی، پرورش مهارت باز‌آفرینی، چند‌شبکه‌ای، مبتنی بر مذاکره و خلق دانش است. نقش معلم در این برنامۀ درسی به‌مثابۀ انسان‌شناس، روشنفکر و تحول‌آفرین است. محیط یادگیری باید مشارکتی باشد و فضایی را برای جست‌وجوی دانش بایگانی‌شده فراهم کند. همچنین محیط یادگیری باید چند‌حسی، دارای ارزشیابی واگرا، حساس به تفاوت‌های فردی، مسئله‌محور و پاسخ‌گو‌محور باشد.