کارآفرینی رسانه‌ای در بستر شبکه‌های اجتماعی با رویکرد سرمایۀ اجتماعی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت رسانه، دانشکده مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد سمنان، سمنان، ایران

2 دانشیارگروه روزنامه‌نگاری و خبر، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صداوسیما (نویسندة مسئول)، تهران، ایران

3 استادیار گروه مدیریت رسانه، دانشکده مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد سمنان، سمنان، ایران

doi
10.22034/bmsp.2025.501153.2118
چکیده

هدف اصلی این پژوهش، طراحی و تبیین مدل کارآفرینی رسانه‌ای در بستر شبکه‌های اجتماعی با رویکرد سرمایۀ اجتماعی است. روش پژوهش، آمیختۀ اکتشافی متوالی بوده که نخست از روش کیفی به شیوۀ داده‌بنیاد در بین ۱۴ نفر از خبرگان دارای سوابق علمی، پژوهشی، مدیریتی و شغلی با نمونه‌گیری هدفمند و ابزار مصاحبۀ ساختارنیافته استفاده شد و در ادامه از روش پیمایشی در بین ۲۷۷ نفر از کارشناسان فعال کارآفرینی بر بستر فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی برای آزمون فرضیه‌ها بهره گرفته شد. نتایج بخش کیفی بر اساس سؤال اصلی پژوهش (کارآفرینی رسانه‌ای در بستر شبکه‌های اجتماعی با رویکرد سرمایۀ اجتماعی از چه مدلی می‌تواند برخوردار باشد) و سؤالات فرعی (آثار زمینه‌ای، عامل‌های علی، مداخله‌گر، راهبردی و پیامدی) مطالعه نشان داد مقوله‌های جایگاه سرمایۀ دانشی و مهارتی، جایگاه ارتباط با کاربران به‌مثابۀ مشتریان، نقش شبکه‌های اجتماعی در کارآفرینی رسانه‌ای و جایگاه و نقش نیروی انسانی به‌عنوان شرایط علی؛ الزامات راهبردی مبتنی بر راهبرد برندمحور، نیازمحور، محتوامحور و نهادمحور؛ جایگاه فرهنگ در کارآفرینی، سرمایۀ اجتماعی در بستر شبکه‌های اجتماعی و جایگاه دولت و سیاست‌های آن به‌عنوان مقوله‌های زمینه‌ساز؛ چالش‌های کارآفرینی، ریسک‌پذیری کارآفرینان و زیرساخت‌ها به‌عنوان مقولۀ مداخله‌گر و تحقق حکمرانی رسانه‌ای و رونق اقتصاد رسانه به‌عنوان پیامدهای استقرار کارآفرینی رسانه‌ای مشخص شده‌اند. فرضیه‌های استخراجی (شش فرضیه) از بخش مطالعۀ کیفی مطابق نتایج ارزیابی مدل معادلات ساختاری تأیید شدند که ضرایب مسیر اثر عامل‌های زمینه‌ای و بسترها (شکل‌دهنده‌ها) در شکل‌گیری کارآفرینی رسانه‌ای با 58/0، کارآفرینی رسانه‌ای در الزامات راهبردی رفع موانع و چالش‌های کارآفرینی در بستر رسانه با 56/0، الزامات راهبردی در تسهیل ابعاد پیامدی کارآفرینی رسانه‌ای با 81/0، عامل‌های شکل‌دهنده در راهبردهای مواجهه با چالش‌ها و موانع کارآفرینی رسانه‌ای با 57/0 و عامل‌های مداخله‌گر در راهبردهای مواجهه با کارآفرینی رسانه‌ای با 87/0 برآورد شده است. برآیند مطالعه با تمرکز روی ارتقای سطح حکمرانی در پلتفرم‌های اجتماعی، ایجاد سرمایۀ اجتماعی مجازی به‌واسطۀ اعتمادسازی و شبکه‌سازی در فضای رسانه‌های اجتماعی و نقش شبکه‌های معتبر کارآفرینی در بهبود اقتصادی و چرخه تولید، زیرساخت‌های ارتباطی و فناوری به‌لحاظ پهنای باند و سرعت اینترنت و مراکز داده، شناسایی فرصت‌ها و اولویت‌های کارآفرینانه در صنعت رسانه، رفع چالش‌های حقوقی ـ قانونی در اخذ مجوز، تشکیل و ثبت شرکت، وضعیت بوروکراسی و مقررات سرمایه‌گذاری، مهارت‌آموزی و نظام آموزش مهارتی نیروی انسانی مشغول در این حوزه، مزایای اقتصادی کارآفرینی در صنعت رسانه در درآمدزایی و خلق ثروت و همسویی فرهنگ کارآفرینی با نظام هنجاری جامعه و بومی‌سازی آن باعث می‌شود تا با شناخت مشتریان، شناخت محصولات رقیب، شناسایی و توجه به نیازهای بازار و مشتری، نیازسنجی از مخاطبان و احترام به سلایق مخاطبان، هم‌آفرینی ارزش در بین بازیگران کارآفرینی رسانه‌ای در بستر شبکه‌های اجتماعی اتفاق بیفتد.