فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تاریخ تحقیق و ژرف‌اندیشی در باب «معنای زندگی» به‌‌عنوان یک اصطلاح تخصصی در حوزه‌های علوم انسانی، به سال‌های پس از جنگ جهانی دوم و اواسط قرن بیستم بازمی‌گردد. بیشتر دیدگاه‌های مرتبط با معنای زندگی، بیشتر در متون غربی و در آثار روان‌شناسان اجتماعی، زبان‌شناسان و متخصصان نظری حوزة آموزش در همین دورة تاریخی، صورت‌بندی شده‌اند. بررسی دیرینه‌شناسانة مفهوم زندگی و روش‌های درک معانی آن، خواننده را به آراء و اقوال صاحب‌نظران و به‌ویژه فیلسوفان شرق و غرب عالم از ابتدای تاریخ تفکر، همچون تدئوس متز و رابرت نازیک (1938-1974.م) 1 رهنمون می‌کند. بی‌‌گمان، ریشه‌های بسیاری از یافته‌های معاصر در باب مقولة معنای زندگی، در اقوال و آراء این دو نظریه‌پرداز نهفته است. مسئلۀ این نوشتار، حول آرای ابن‌عربی (560-638ه.ق.)، عارف و صوفی مسلمان، در باب درک معنای زندگی شکل گرفته است. او در قلمرو اندیشۀ عرفانی و فلسفی خود، به‌طور مستقیم مقولۀ معنا و معنایابی زندگی را مطرح نکرده است؛ اما یکی از پیامدهای اندیشۀ او، مقولۀ دست‌یابی به درک معنای زندگی است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی، پس از ارائۀ چارچوبی نظام‌مند از دیدگاه‌های مرتبط با حوزۀ معنای زندگی، به بیان ارتباط عرفان و معنا می‌پردازد و سپس مبانی دیدگاه‌های ابن‌عربی را در حوزۀ معنابخشی به زندگی بیان می‌کند. مقولۀ معنا در گفتمان‌ عرفانی ابن‌عربی، با مفهوم کلمه در سه ساحت انسان، جهان و قرآن، در پیوند است.‌ معنا در مقام هدف با عنصر تأویل و در مقام کارکرد با مفهوم آینه‌بودگی انسان برای حق و نیز مرتبۀ کمال ارتباط می‌یابد. همچنین معنا به‌عنوان ارزش با اصل وحدت‌وجود و مقولۀ شناخت حق و خود و معرفت به نشئۀ روحانی، در پیوند است. از نظر ابن‌عربی کارکرد زندگی با داشتن جنسیت خاصی در پیوند نیست و ترکیب انضمامی «معنای زندگی» نیز در اندیشۀ وی، معادل : الف- عالم خیال و نیز ب- زندگی به‌مثابه حضور انسان در موقعیت‌های فردی و اجتماعی در پیوند است. برای یافتن معنای زندگی از طریق اندیشۀ وحدت‌وجودی شیخ، می‌توان از کشفی‌بودن معنا با توجه به قاعدۀ «النبوه العامه المکتسبه» برای انسان‌کامل سخن گفت و در عین‌حال تحلیلی جعل‌گرایانه از معنا را به‌کمک اصطلاح «اله‌المعتقدات» برای معناسازی زندگی انسان‌حیوانی ارائه کرد؛ بنابراین معنایابی زندگی به روش‌های طبیعت‌گرا و فراطبیعت‌گرا در ساحت اندیشۀ شیخ، دنبال می‌شود.