برهان هماهنگی روانفیزیکی: بازسازی انتقادی و ارتقای معرفتشناختی از ظن به یقین
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه دین، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران. قم. ایران.
2 استاد گروه فلسفه دین، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران. قم. ایران.(نویسنده مسئول)
doi
10.22034/qabasat.2026.2080841.2481چکیده
این پژوهش برهان هماهنگی روانفیزیکی کاتر و کرامت را به مثابه تقریری نو از برهان نظم تحلیل و چگونگی ارتقای آن از احتمال به یقین منطقی را تبیین میکند. برهان مذکور بر هماهنگی نظاممند میان حالات آگاهانه، فرایندهای فیزیکی و رفتارها متمرکز است؛ از جمله همراهی درد با رفتار اجتنابی یا انطباق ادراک حسی با باور صادق. این برهان سه مزیت کلیدی دارد: استقلال از ابطال پیشینی فیزیکالیسم؛ مصونیت در برابر فرضیه چندجهانی؛ سازگاری با مواضع متافیزیکی مختلف. تحلیل چهار سطح هماهنگی (لذتمحور، معرفتی، شناختی و معنایی) آشکار میکند که احتمال شکلگیری تصادفی چنین نظم چندلایهای عملاً صفر است، حال آنکه در چارچوب خداباوری قابل انتظار است. پس از پاسخ به دو چالش (دور منطقی در تعریف ارزشبار هماهنگی و مسئله شرور)، پژوهش نشان میدهد گذار از ظن به یقین طی فرایندی دومرحلهای رخ میدهد: نخست، تراکم قرائن که مانند متواترات، احتمال خلاف را به استحاله عرفی فرو میکاهد و تبیینهای رقیب را از اعتبار ساقط میکند؛ سپس اصل سنخیت با اثبات لزوم تناسب میان علت و معلول، ماهیت رابطه را از یک همبستگی آماری به یک ضرورت وجودشناختی ارتقا میدهد که در آن، فرض علت فاقد شعور، ممتنع ذاتی است. نتیجه آنکه برهان هماهنگی، فراتر از نشانه احتمالاتی، دلیلی یقینی و غیرقابل زوال برای وجود ناظم حکیم ارائه میدهد.