طریقۀ عقلائیه در قواعد اجتهادی

نویسندگان

1 دانشیار گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. قم. ایران.

doi
10.22034/qabasat.2026.736147
چکیده

اجتهاد به مفهوم گسترده که همۀ علم‌های استنباط‌پذیر از متون دینی را در بر می‌گیرد، تشخیص چگونگی و چرایی و چندی استنباط را بر عهده دارد و در این راستا، نهاد بنیادی آن، اصول اجتهاد است که تحصیل و تثبیت آنها با روش‌هایی انجام می‌پزیرد که روش عقلایی از بنیادی‌ترین روش‌های به‌کارگرفته‌شده در تحصیل و تثبیت اصول اجتهاد است، اگرچه این مسئله آن گونه که باید منقّح نشده است. علاوه بر اینکه از مدارک بعضی از امارات نیز به شمار می‌رود. روش‌شناسی اصول اجتهاد مطالعه و محاسبه و مقایسه و سنجش و ارزیابی‌ روش‌های به‌کارگرفته‌شده در این دانش است که قوانینی را می‌آموزد که می‌تواند در طریق استنباط قرار گیرد. روش‌شناسی با بررسی و ارزیابی روش‌ها راه را از بیراهه متمایز کرده، در پیش می‌نهد. هدف این نوشتار تبیین، تحلیل و سنجش و بررسی طریقۀ عقلائیه (سیرۀ عقلائیه) است و در راستای ایضاح تمایز آن، به طریقۀ متشرعه (سیرۀ متشرعه) نیز اشاره کرده است.