فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مقاله به بررسی رابطه مفهومی و منطقی دو صفت بنیادین خداوند، «ربوبیت» (مالکیت و تدبیر جهان) و «الوهیت» (شایستگی ذاتی برای پرستش) می‌پردازد. مسئله اصلی نقد دیدگاه جریان سلفیه به‌ویژه ابن‌تیمیه و پیروانش است که قائل به جدایی و عدم ضرورت تلازم میان این دو مفهوم‌اند. سلفیان با استناد به ادعای خود مبنی بر باور مشرکان مکه به ربوبیت خدا، توحید ربوبی را برای نجات کافی ندانسته و توحید الوهی را محور اصلی دعوت پیامبران می‌دانند. این نگاه به ارائه تعریف گسترده از شرک انجامیده و بسیاری از اعمال رایج مسلمانان مانند توسل و زیارت را شرک می‌خواند. مقاله حاضر با روشی توصیفی-تحلیلی ادعای انفکاک این دو مفهوم را به چالش کشیده، ارتباط ناگسستنی آنها را اثبات می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد اولاً ادعای موحدبودن مشرکان در توحید ربوبی با شواهد قرآنی و تاریخی در تضاد است. ثانیاً دعوت همه پیامبران شامل هر دو نوع توحید بوده و این دو در قرآن به صورت هم‌آیند و مکمل یکدیگر به کار رفته‌اند. درنهایت از منظر عقلی، ربوبیت مقدمه و علت الوهیت است؛ تنها وجودی که مالک و مدبر حقیقی جهان است، سزاوار پرستش انحصاری می‌باشد. بنابراین شرک در الوهیت ریشه در شرک در ربوبیت دارد و اقرار به ربوبیت یگانه خدا، مستلزم اقرار به الوهیت انحصاری اوست.