معاد جسمانی و هویت شخصی از منظر ملاصدرا و آقاعلی مدرس زنوزی: تحلیل تطبیقی با فلسفه ذهن معاصر
نویسندگان
1 استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
2 استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
doi
10.22034/qabasat.2026.2072587.2448چکیده
مسئله هویت شخصی از بنیادیترین مباحث فلسفه ذهن معاصر است که در قالب سه نظریه حافظهمحور، جسممحور و روایتمحور تحلیل شده است. هر یک از این نظریهها تلاش دارند استمرار شخص را بر پایه سازوکارهای روانشناختی، زیستی و روایی توضیح دهند. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی و تحلیلی، دیدگاههای ملاصدرا و آقاعلی مدرس زنوزی را با این سه نظریه تطبیق میدهد تا امکان تلفیق فلسفه ذهن با حکمت اسلامی بررسی شود. یافتهها نشان میدهد در حکمت متعالیه، حافظه نه علت بلکه جلوه تداوم وجودی نفس است. در نظریه زنوزی، بدن طبیعی به عنوان ابزار تحقق مسئولیت اخلاقی و استمرار هویت عمل میکند و در هر دو نظام فکری، روایت زندگی انسان در قالب تجسم اعمال و تحقق معاد بازخوانی میشود. این مطالعه نشان میدهد با تلفیق سه سازوکار حافظه، بدن و روایت در چارچوب حکمت اسلامی، میتوان تبیینی جامع از هویت شخصی ارائه کرد که هم عقلپذیر و فلسفی و هم معادشناختی و الهیاتی است.
