مطالعه ی سفال دست ساز روستای هولنچکان قصرقند با رویکر د قوم باستان شناسی
نویسندگان
1 استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه نیشابور
2 دانشجوی کارشناسی ارشد باستان شناسی دانشگاه نیشابور
doi
10.22084/nbsh.2018.15355.1687چکیده
از جمله هنرهای رایج در استان سیستان و بلوچستان، ساخت سفال بهشیوهی دستساز است که با ورود ابزارهای صنعتی و عدم حمایت فقط تعداد افراد معدودی در این حرفه فعالیت میکنند. هنر سفالگری در روستای هولنچکان شهرستان قصرقند به نوعی تداوم روشهای سنتی و گذشته سفالگری در این سرزمین است. پژوهش حاضر، در پی پاسخ به پرسشهای پیشِرو انجام گرفته است: شاخصهها و ویژگیهای سفالهای روستای هولنچکان1 چیست؟ بهلحاظ تکنیک ساخت و نقوش سفالها چه ارتباطی میان سفالهای روستای هولنچکان و سفالهای پیشازتاریخی منطقه مشاهده میشود؟ رشد تکنولوژی و توسعهی شهرنشینی امروزه چه تأثیری بر صنعت سفالگری در منطقه داشته است؟ روش پژوهش در مقالهی حاضر، براساس دو روش «اتیک» یعنی مشاهدهی عینی پژوهشگر و تفسیر براساس زبان علم و تصورهای ذهنی، و روش «امیک» یعنی مشاهدهی مشارکتی، مصاحبه با مردم روستا و قرارگیری در بستر پویای این جامعه است. در پژوهش حاضر تلاش شده تا با رویکرد قومباستانشناسی، فرآیند ساخت، بُعد ناملموس سازمان تولید و همچنین تداوم تکنیکهای سفالگری بلوچستان از دورهی پیشازتاریخ تا دورهی معاصر بررسی و تفسیر شود. نتایج تحقیق نشان میدهد که طریقهی ساخت یک ظرف بسیار ایستا (بر طبق سنتهای پیشازتاریخی منطقه و بهشیوهی ابتدایی، سفالها ساخته میشوند) است و هر دو سفالگر در روستای هولنچکان از تکنیک مشابه استفاده میکنند. امروزه ساخت سفال در روستای هولنچکان با استفاده از تکنیکها و حتی بعضاً نقوشی مشابه با سفالهای ساخته شده در هزارهی سوم ق.م. در میان محوطههای باستانی منطقه، نشاندهندهی انعطافپذیری قابلتوجه و تداوم در طول زمان است. پیشرفت تکنولوژی در شیوهی و تکنیک ساخت سفالها تأثیری نگذاشته و امروزه سفالها بههمان شیوهی سنتی ساخته میشوند. فقدان تغییر در روش تولید نباید بهعنوان محافظهکاری سفالگران بهحساب آورده شود. جواب این مسئله در بافت اجتماعی- محیطی است که در آن سفال ساخته میشود و مورد استفاده قرار میگیرد.
