تحلیل روندهای پژوهش در حوزه هوش مصنوعی و سواد سلامت: با رویکرد علم‌سنجی

نویسندگان

1 استادیار/ دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه خلیج فارس. بوشهر. ایران

doi
10.48305/him.2026.45888.1359
چکیده

هدف این پژوهش، تحلیل ساختار دانشی، روندهای علمی و تحول موضوعی پژوهش‌های مرتبط با هوش مصنوعی و سواد سلامت با رویکرد علم‌سنجی است. .روش‌بررسی: این مطالعه با رویکرد کتابسنجی انجام شد. داده‌ها از پایگاه اسکوپوس و بدون محدودیت زمانی گردآوری شد. 2864 سند منتشرشده طی سال‌های 1983 تا 2025 برای تحلیل انتخاب شد. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزار VOSviower و Bibliometrix انجام شد.یافته‌ها : نتایج نشان می‌دهد که این حوزه با نرخ رشد سالانه ۴.۹۵ درصد رشد پایدار و شتابانی داشته است. الگوی همکاری علمی کشورها نشان می‌دهد که ایالات متحده آمریکا با بیشترین پیوندها در مرکز شبکه قرار دارد. نقشه هم‌واژگانی چهار محور اصلی را مشخص کرد: آموزش سلامت و مدل‌های زبانی، کاربردهای بالینی، روش‌شناسی و سنجش فنی و سلامت روان. تحلیل تحول موضوعی نیز سه فاز متمایز را نشان داد: سیستم‌های خبره (۱۹۸۳-۲۰۰۵)، فناوری‌های دیجیتال و زیرساخت‌های نوین (۲۰۰۵-۲۰۱۸)، و هوش مصنوعی مولد و مدل‌های زبانی بزرگ (۲۰۱۸-۲۰۲۴). در نقشه موضوعی، ترکیب «هوش مصنوعی-ChatGPT-سواد سلامت» به عنوان موضوعی راهبردی با مرکزیت و تأثیرگذاری بالا شناسایی شد. نتیجه‌گیری: حوزه هوش مصنوعی و سواد سلامت از سیستم‌های خبره به مدل‌های زبانی بزرگ تحول یافته و ترکیب ChatGPT با سواد سلامت به عنوان جبهه پژوهشی راهبردی شناسایی شده است. واژه‌های کلیدی: هوش مصنوعی، سواد سلامت، مدل‌های زبانی بزرگ، آموزش سلامت پیام کلیدی: هوش مصنوعی در سلامت از سیستم‌های خبره به مدل‌های زبانی بزرگ تحول یافته است. پیشبرد این حوزه نوظهور در تلاقی با سواد سلامت، نیازمند رویکردی جامع به اخلاق، همکاری میان‌رشته‌ای و زیرساخت‌های نوین است.