تبیین و تحلیل مؤلفه‌های سرمایۀ اجتماعی خانواده در قرآن، با تأکید بر روابط همسری

نویسندگان

1 دانشیار، دانشکدة الهیات، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران

2 استادیار، دانشکدة علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین‏المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران

doi
10.22059/jscm.2020.309499.2051
چکیده

ایدۀ  موضوع اصلی سرمایۀ اجتماعی «رابطه» است. خانواده، به منزلة نخستین جایگاه ارتباط متعهدانۀ انسان، نقشی تعیین‌کننده در تولید سرمایۀ اجتماعی دارد. هدف اصلی در این پژوهش تحلیلی بر سرمایۀ اجتماعی خانواده در قرآن با تأکید بر روابط همسری و صورت‌بندی آن در سه مؤلفۀ شناختی و ساختاری و ارتباطی بود. رهیافت به این هدف با روش کیفی و تحلیل مضمون آیات قرآن صورت گرفت. مؤلفۀ شناختی بر مبنای الگوهای ذهنی افراد در زمینة هدف از ارتباط زن و مرد شکل می‌گیرد که از منظر قرآن دستیابی به آرامش و تداوم نسل انسان است. این موضوع زمینۀ همگرایی و تمایل به ارتباط در قالب ساختار زوجیت را فراهم می‌آورد. زوجیت مؤلفۀ ساختاری سرمایۀ اجتماعی خانواده است. در قرآن، زوجیت به سه گونۀ زوجیت در بستر ارتباط نامشروع، زوجیت در بستر ارتباط دوستی، زوجیت در بستر نکاح متصور شده است که گونۀ سوم مورد تأکید است و از بقیۀ گونه‌ها نهی شده است. تداوم ساختار زوجیت در گرو توجه به مؤلفه‏های ارتباطی «مودت» و «رحمت»، به منزلة دو رویکرد اصلی در ساماندهی رفتارهای متقابل زوجین، است. مودت به معنای اظهار محبت و رحمت به معنای تلاش مهربانانه برای برطرف کردن نواقص و کمبودهای طرف مقابل است.