تحلیل تلفیقی بازنمایی خشونت در سریال‌های شبکۀ نمایش خانگی با استفاده از رویکردهای بارت (1968)، فیسک (2005) و فرکلاف (2003)

نویسندگان

1 دانشگاه ولی عصر«عج»، رفسنجان، ایران

2 دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

3 دانشگاه ولی عصر«عج»، رفسنجان، ایران

doi
10.22099/jill.2025.52637.1414
چکیده

این پژوهش به بررسی بازنمایی خشونت در سریال‌های شبکۀ نمایش خانگی ایران می‌پردازد و از چارچوب تلفیقی نشانه‌شناسی جان فیسک (2005) و رولان بارت (1968) همراه با تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف (2003) بهره می‌گیرد. در این مطالعه، هفت سریال شامل «پوست‌شیر»، «یاغی»، «قورباغه»، «زخم‌کاری»، «نهنگ‌آبی»، «می‌خواهم زنده بمانم» و «سیاوش» از منظر میزان و تنوع خشونت مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. نتایج نشان می‌دهد که خشونت کلامی با 39.4% بیشترین فراوانی را در نماهای تحلیل‌شده دارد و این موضوع در سریال‌هایی مانند «نهنگ آبی» و «زخم کاری» به وضوح قابل مشاهده است. خشونت در این سریال‌ها نه تنها به‌ عنوان پدیده‌ای فیزیکی و فردی، بلکه به‌ عنوان یک پیام اجتماعی و فرهنگی نیز مطرح شده است. در سطح توصیف، سازندگان سریال‌ها از شیوه‌های مختلفی مانند انتخاب واژگان خاص، ویژگی‌های دستوری و ساخت‌های متنی پیچیده برای بازنمایی خشونت استفاده کرده‌اند. در سطح تفسیر و تبیین، خشونت به‌ عنوان ابزاری برای نقد اجتماعی و بررسی روابط قدرت، هویت و روان‌شناسی شخصیت‌ها مطرح شده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، فصل اول سریال‌های شبکۀ نمایش خانگی را بر اساس نشانه‌شناسی فیسک و بارت و تحلیل گفتمان فرکلاف بررسی می‌کند. این پژوهش ضمن ارائۀ بینشی عمیق دربارۀ نقش خشونت در تولید معنا و پیشبرد داستان، به تحلیل دقیق عناصر بصری، صوتی و روایی در بازنمایی خشونت می‌پردازد و نشان می‌دهد که شبکۀ نمایش خانگی نه تنها بازتاب‌دهندۀ برخی از نیازها و دغدغه‌های اجتماعی است، بلکه در شکل‌دهی و بازتولید گفتمان‌های فرهنگی و اجتماعی نیز نقش مهمی ایفا می‌کند.