مفهومسازی «ترس» در زبان قرآن کریم: رویکرد شناختی
نویسندگان
1 پژوهشگر پسا دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
doi
10.48311/LRR.16.6.5چکیده
پژوهش حاضر به بررسی چگونگی مفهومسازیِ استعارههای مفهومی «ترس» در قرآن میپردازد. استعارۀ مفهومی از مباحث مهم در زبان شناسی شناختی است، در این رویکرد اعتقاد بر این است که استعاره پدیدهای شناختی است و آنچه در زبان ظاهر میشود تنها نمودِ این پدیدۀ شناختی است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی حوزههای مبدأیی که در قرآن ترس بر مبنای آن مفهومسازی شدهاند، میکوشد به نگرش قرآن درخصوص این عاطفه دست یابد. به منظور دستیابی به این هدف پیکرهای متشکل از 607 آیه که دربردارندۀ مفهومِ ترس بودند جمعآوری شد، سپس از طریق تحلیل شناختی، 18 نامنگاشت شناسایی شد. دو طرحوارۀ نیرو و حرکت به عنوان حوزۀ مبدأ، در مفهومسازی «ترس» در قرآن نقش عمده ایفا میکنند. در مفهومسازی بر مبنای حرکت، کنشهای رفتاری و فیزیولوژیک در افراد در مواجهه با نیروی بیرونی بیانگر عدم کنترل ایشان و مغلوب شدن در برابر نیروی بیرونی است که در اکثر موارد از اساسِ مجازی برخوردار است، در مقابل در مفهومسازی ترس بر مبنای طرحوارۀ نیرو، حضور انواع نیروها ازجمله فشار، انسداد و تغییر مسیر در مواجهه با نیروی بیرونی بیانگر واکنش ارادی افراد در غلبه بر نیروی بیرونی است از این روست که قرآن در راستای هدف هدایتی خود در بسیاری از موارد در قالب امری و ضمن مأمور کردن انبیا از مخاطبان خود خواسته است که با نیروی برآمده از ترس ـ عظمت الهی به مقابله با نیروهای بیرونی غیرالهی بپردازند.
