شطرنج ابزاری برای ارتقای توانایی حل مسئلۀ ریاضی
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه شهید باهنر کرمان و استاد راهنما
2 مربی دانشگاه شهید باهنر کرمان و دانشجوی دکتری ریاضی با گرایش آموزش ریاضی
3 استاد دانشگاه شهید بهشتی
doi
چکیده
در این مقاله، ابتدا پیشینة پژوهشی در زمینة حل مسئلة ریاضی مرور می شود. سپس به پژوهش های انجام شده برای مقایسة شطرنج بازان «خبره» و «تازه کار» و وجه تمایز آن ها پرداخته می شود. بعد، نقش شطرنج در ارتقای تفکر و استدلال منطقی و سپس، تأثیر آن بر افزایش توانایی های حل مسئلة ریاضی، مورد بحث قرار می گیرد. آن گاه، پژوهش انجام شده که هدف اصلی آن، بررسی نقش آموزش شطرنج بر توسعة توانایی های حل مسئلة ریاضی دانش آموزان پایة پنجم ابتدایی بود، معرفی می شود. این مطالعه از نوع تجربی بود و به صورت یک گروهیِ پیش آزمون- پس آزمون طراحی شد. در این مطالعه، 25 نفر به طور تصادفیِ خوشه ای، از بین دانش آموزان پایة پنجم یکی از استان های جنوب شرقی ایران، برای شرکت در این پژوهش انتخاب شدند. داده ها از طریق برگزاری پیش آزمون و پس آزمون جمع آوری شد و آزمون ها براساس محتوای کتاب درسی پایة پنجم ابتدایی و استراتژی های مورد استفاده در حل مسئلة ریاضی توسط گروه معلمان پایة پنجم مدرسه انتخاب شده، تهیه شد. برای مشخص کردن پایایی ابزار، از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد و برای تعیین روایی ابزار، میانگین نظرِ صاحب نظران، ملاک قرار گرفت. در این پژوهش، 52 جلسة آموزش شطرنج به عنوان مداخلة آموزشی ارائه شد و در پایان دوره، پس آزمون برگزار شد. این مطالعه نشان داد که نقش آموزش شطرنج، بر توسعة توانایی های حل مسئلة ریاضی دانش آموزان پایة پنجم ابتدایی، مثبت و معنادار است. بدین سبب، پیشنهاد می شود که از ظرفیت های مختلف برنامة درسی رسمی و مدرسه ای ازجمله فعالیت های فوق برنامه، برای استفاده از شطرنج، به عنوان ابزاری برای ارتقای توانایی های حل مسئلة ریاضی دانش آموزان دورة ابتدایی، بهره گیری شود.
