سرعت گفتار در ریتم شعرکلاسیک فارسی
نویسندگان
1 گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
2 گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
3 گروه زبان شناسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
4 گروه زبانشناسی و آزفا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی، قزوین، ایران
doi
10.22099/jill.2025.52603.1413چکیده
سرعت گفتار با درصد زمانی یا تناسب امتداد سکوتها ارتباط دارد. در گرایش جهانی، تعداد سکوتها در شعر بیشتر و سرعت گفتار آهستهتر از سرعت گفتار طبیعی است. این پژوهش با هدف بررسی همبستگی سرعت گفتار با دیرش سکوتها و دیرش صدا در ساختار زمانی ریتم شعر کلاسیک فارسی صورت گرفت. شش قطعه شعر از دو قالب غزل و رباعی دارای سه الگوی عروضی اصلی انتخاب شدند. ده گویشور مرد و دوازده گویشور زن فارسی زبان این اشعار را خواندند و فرایند تحلیل صوتی با نرمافزار پرت و محاسبات ریاضی و آماری با نرمافزار R و از طریق بررسی رابطة همبستگی انجام شد. نتایج نشان داد که سرعت گفتار در ساختار ریتم شعر کلاسیک عنصری سبکشناختی است و با افزایش دیرش سکوتها افزایش مییابد؛ اما با دیرش صدا نسبت عکس دارد. همبستگی سرعت گفتار با متغیرهای قالب شعر و الگوهای عروضی نشان میدهد که مطالعة ساختار ریتم شعر میتواند جنبة محاسباتی داشته باشد. از این روی، وجود روابط ریاضی در ساختار ریتم شعر به بررسی بیشتری بر اساس تعداد و دیرش سکوتها و نیز بر مبنای تعداد و دیرش واحدهای آوایی نیاز دارد. به نظر میرسد از روابط تناسب دیرشی میتوان در شناخت بیشتر و طبقهبندی الگوهای عروضی استفاده کرد. محاسبة سرعت گفتار با نسبتهای دیرشیِ متفاوت وجود ساختار سلسلهمراتبی ریتم شعر کلاسیک فارسی را تأیید میکند و همچنین مبین وابستگی سازههای بزرگتر به شاخصهای سبکی و وابستگی سازههای کوچکتر به شاخصهای سبکی و فردی است.
