فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدف: جنگل‌ها در سراسر جهان به‌علت قرارگیری در معرض خطرات گوناگون، به زیست‌بوم‌هایی حساس و نیازمند به حفاظت تبدیل شده‌اند. با درنظر گرفتن اینکه پیامدهای منفی تخریب و کاهش کیفیت جنگل‌ها، همیشه به­عنوان تهدیدات جدی برای زیست‌بوم‌‌های جنگلی شناخته می‌شوند، برنامه‌ریزی و فراهم کردن ابزارهای مؤثر برای جلوگیری یا کاهش این تخریب‌ها و شناسایی مقدار حساسیت آنها، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. از این‌رو، هدف از این پژوهش طبقه‌بندی حساسیت جنگل‌های شهرستان لردگان براساس ویژگی‌های ساختاری رویشگاه‌های جنگلی و بیوفیزیکی (ویژگی­های زمین­ریخت‌شناسی و آب‌شناختی) است.مواد و روش‌ها: در پژوهش پیش‌رو، درجه حساسیت رویشگاه‌های جنگلی شهرستان لردگان بر مبنای شاخص‌های مهم ساختاری مربوط به سلامت جنگل (شاخص سطح برگ و تراکم جنگل)، شاخص‌های فیزیوگرافی (شیب، جهت و ارتفاع) همراه با وضعیت بارندگی و کاربری/ پوشش اراضی طبقه‌بندی شدند. بدین منظور نقشه‌های مربوط شاخص‌های ساختاری به همراه کاربری با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای تهیه و صحت‌سنجی شدند. نقشة شاخص‌های فیزیوگرافی با استفاده از نقشه توپوگرافی استان تهیه شد و در ادامه متوسط بارندگی سالانه با استفاده از سری زمانی مقادیر بارندگی ماهانه مربوط به ایستگاه‌های سینوپتیک و باران‌سنجی واقع و نزدیک در منطقه مورد پژوهش، محاسبه و پس از توسعه رابطه رگرسیونی، نرخ تغییرات سالانه این متغیر در هر ایستگاه به­دست آمد و نقشه‌سازی شد. تمامی نقشه‌های مورد نیاز با استفاده از توابع موجود در نرم­افزار ArcGIS 10.7، به رستر تبدیل و در چهار طبقه کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد طبقه‌بندی شدند. نقشه‌های طبقه‌بندی­شده (استاندارد­شده) شاخص‌ها در وزن نسبی محاسبه-شده با استفاده از روش دلفی ضرب شدند و نقشه طبقه‌بندی­شده نمایه حساسیت در سطح رویشگاه‌های جنگلی بر اساس میانگین نقشه‌های وزن‌دار محاسبه شد. در نهایت، همبستگی آماری (درجه تأثیر) میان نمایه حساسیت و شاخص‌ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون ارزیابی شد.یافته‌ها: تلفیق نقشه‌های وزن‌دار شاخص‌ها، محاسبه و طبقه‌بندی نقشه نمایه حساسیت در سطح رویشگاه‌های جنگلی نشان داد که 34/18386 هکتار (44/14 درصد)، 58/48333 هکتار (96/37 درصد)، 18/38179 هکتار (30 درصد) و 90/22405 هکتار (60/17 درصد) از کل وسعت کل رویشگاه به­ترتیب در طبقات با سطح حساسیت کم، متوسط، زیاد و بسیار زیاد قرار داشتند. تجزیه و تحلیل رابطه آماری (درجه تأثیر) میان نمایه حساسیت و شاخص‌ها نشان داد که طیف تغییرات مکانی درجات حساسیت در گستره‌های مختلف رویشگاه متأثر از همبستگی بالا و مستقیم آن با شاخص‌های سطح برگ و درصد تراکم جنگل و همبستگی منفی (تأثیر منفی) مقادیر بارندگی است. همچنین تلفیق شاخص‌های فیزیوگرافی (شیب، جهت و ارتفاع)، نشان داد که در صورت افزایش مقادیر این شاخص‌ها به سمت حد آستانه (طبقات سه و چهار)، مقدار حساسیت و آسیب‌پذیری رویشگاه‌های جنگلی نیز افزایش می‌یابد.نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد که ارزیابی دقیق مکانی شاخص‌های مربوط به حساسیت در رویشگاه‌های جنگلی لردگان با سلول‌های شبکه 30 در 30 متر امکان تجزیه و تحلیل و توصیف رابطه میان شاخص‌های حساسیت را امکان‌پذیر می‌سازد. روند افزایشی بودن متغیرهای اقلیمی و در ادامه تأثیر آنها بر افزایش مقدار حساسیت و آسیب‌پذیری رویشگاه‌های جنگلی در بازه بلندمدت نشان می‌دهد که در سال‌های آینده در صورت عدم نظارت و مدیریت، این جنگل‌ها بیش از پیش تحت­تأثیر تغییرات اقلیمی، مخاطرات طبیعی و انسانی قرار خواهند گرفت و در ادامه، افت کیفیت و تخریب این جنگل‌ها را به­همراه خواهد داشت. پژوهش‌های آینده می‌تواند با بررسی دو بعد اساسی دیگر آسیب‌پذیری (درمعرض­قرار­گرفتن و ظرفیت ‌سازش‌پذیری) در کنار بعد آسیب‌پذیری و توجه به نقش جوامع انسانی با توجه به رویکرد سامانه زوجی اجتماعی- بوم­شناسی انجام شود و تصویر دقیق‌تری از مقدار آسیب‌پذیری مناطق جنگلی ارائه دهد.