هنر شهری و گفتمان انقلاب: بررسی دیوارنگارهها و گرافیتیها در بازتعریف هویت و زیباییشناسی اسلامی شهر تهران
نویسندگان
1 دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
2 دکتری معماری، گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران
doi
10.22084/rjir.2025.31537.3962چکیده
هدف: فضای شهری، فراتر از سازههای فیزیکی، یک متن فرهنگی و سیاسی زنده است. در این میان، هنر شهری بهعنوان رسانهای قدرتمند، نقشی فراتر از زیباسازی دارد و به ابزاری برای بیان ایدئولوژیها، آرمانها و شکلدهی به هویت جمعی بدل میشود. انقلاب اسلامی ایران، بهعنوان یکی از مهمترین تحولات قرن بیستم، تحولات گستردهای را در تمامی ابعاد جامعه رقم زد که هنر شهری نیز از آن مستثنی نبود. هدف این پژوهش، بررسی نقش دیوارنگارهها در چارچوب گفتمان انقلاب اسلامی ایران و تبیین چگونگی تأثیر آنها در شکلدهی هویت شهری و بازتعریف زیباییشناسی عمومی با محوریت ارزشهای اسلامی است.روش شناسی پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی انجام شده و از تحلیل محتوای بصری و تحلیل گفتمان بصری برای بررسی نمونههای برجسته دیوارنگارهها در تهران بهره گرفته است.یافته ها: نتایج تحلیلها نشان میدهد دیوارنگارههای پس از انقلاب، مضامین، نمادها و اصول زیباییشناختی تازهای را بازتاب میدهند که با تأکید بر مفاهیم اسلامی، هویت بصری جدیدی برای شهر خلق کردهاند. این آثار علاوه بر کارکرد هنری، ابزاری مؤثر برای ترویج ایدئولوژی و روایتهای انقلابی بوده و با ترکیب عناصر هنر، مذهب، ملیگرایی و سیاست، به بازنمایی ارزشهای انقلاب در فضای شهری پرداختهاند.نتیجه گیری: دیوارنگارهها در ایران پس از انقلاب اسلامی نهتنها به تقویت گفتمان انقلابی کمک کردهاند، بلکه تعریف جدیدی از زیبایی و هویت در فضاهای عمومی ارائه دادهاند. این امر نشاندهندهی تعامل پیچیده میان هنر، ایدئولوژی و محیط شهری است و بر اهمیت هنر شهری در بازتعریف هویت و زیباییشناسی شهر تأکید دارد.