بازخوانی حکمرانی اخلاق‌محور در اندیشه سیاسی عرفانی میر سیدعلی همدانی

نویسندگان

1 گروه علوم سیاسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران.

2 گروه فلسفه، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران.

3 گروه علوم سیاسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران.

4 گروه علوم سیاسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران

doi
10.22084/rjir.2025.31611.3970
چکیده

هدف: پیوند میان عرفان و سیاست در سنت اسلامی یکی از موضوعات کمتر بررسی‌ شده است. پژوهش‌های متعددی به جنبه‌های عرفانی و اخلاقی آثار میرسیدعلی همدانی پرداخته‌اند، اما بُعد سیاسی اندیشه همدانی به‌صورت نظام‌مند کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف پژوهش جایگاه عرفان سیاسی در اندیشه میر سیدعلی همدانی و الگوی حکومت مطلوب بوده که به تحلیل مؤلفه‌های عرفان سیاسی و مبانی نظری حکومت اخلاق‌مدار در آثار وی پرداخته است.روش ­شناسی پژوهش: مطالعه حاضر از رویکرد کیفی بهره می‌گیرد و با تحلیل محتوای آثار کلیدی همدانی، ذخیره‌الملوک و سبعین، همراه با منابع تاریخی و پژوهش‌های معاصر، انجام شده است.یافته ­ها:  یافته‌ها نشان می‌دهد که همدانی سیاست را ادامه سلوک توحیدی می‌داند و زمامدار را «سالک صاحب مسئولیت و امین خلق» معرفی می‌کند. از دید او، حکومت مطلوب، نهادی اخلاقی و معنوی است که اهدافی چون تحقق عدالت اجتماعی، گسترش رفاه و امنیت، آبادانی سرزمین، ارتقای فضایل اخلاقی و تحکیم همبستگی جمعی را دنبال می‌کند.نتیجه ­گیری: عرفان در اندیشه همدانی نه صرفاً تجربه فردی، بلکه پایه مشروعیت، تعادل و دوام حکومت است. بازخوانی این الگو در عصر معاصر می‌تواند الهام‌بخش طراحی نظام‌های حکمرانی اخلاق‌مدار، عدالت‌محور و توسعه‌گرا باشد.