فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف این مقاله بررسی سبک های تفکر دانش آموزان و ارتباط آن با پیشرفت تحصیلی، جنسیت و سن آنان از دید روانشناسی اجتماعی است. اطلاعات مورد نیاز از میان 602 نفر دانش آموز (286 دختر و 316 پسر) سال دوم و سوم دبیرستانی شهرهای استان فارس با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای – خوشه ای چند مرحله ای و با مقیاس سبک تفکر استرنبرگ (1997) گردآوری شده است. کمترین همبستگی میان گویه های ابزار 0/34 و مقدار آلفای طیف ها 0/66 مبین معتبر بودن ابزار بوده است. داده های پژوهش با بهره گیری از روش های آمار توصیفی، آزمون t، ضریب همبستگی پیرسون (در آزمون تفاوت ها و همبستگی ها) و رگرسیون چند متغیری مدل مرحله ای مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان داده است: 1. دانش آموزان مورد بررسی غالباً از نظر گرایشی محافظه کار، از نظر تفکر عملکردی، اغلب تابع و مجری دستورات و از نظر سطح، کلان نگر بوده اند. 2. ارتباط سبک تفکرکلی دانش آموزان با پیشرفت تحصیلی و سن، معنادار نبوده اما با جنسیت رابطه ای معنادار داشته است. نمرات سبک تفکر دختران بیش از نمرات سبک تفکر پسران بوده (T=2/193, p = 0/029) اما پسران کلی نگرتر، محافظه کارتر و قانونگذارتر از دختران بوده اند. 3. در مجموع دانش آموزان دارای گرایش آزادیخواهانه، پیشرفت تحصیلی بیشتری داشته اند. این نتیجه گیری در مورد پسران صادق (r=0/226, p < 0/001) بوده اما دربارۀ دختران مصداق نداشته است. همچنین پسرانی که در بعد عملکرد، تفکری تحلیلی تر (قضایی تر) داشته اند در درس موفق تر بوده اند (r=0/117, p < 0/042). این امر در مورد دختران صادق نبوده است. 4. سبک تفکر کلی و ابعاد آن، با پیشرفت تحصیلی دختران همبستگی معنادار نداشته است. قویترین تبیین کنندۀ پیشرفت تحصیلی دختران، سن آنان به گونۀ منفی بوده است. 5. دانش آموزانی که سن بیشتری داشته اند، افت تحصیلی آن ها بیشتر بوده است (r=-0/161, p < 0/001). همچنین با افزایش سن، بر روحیه و تفکر اجرایی (اطاعت پذیری) (r=0/099, p < 0/015)و گرایش به محافظه کاری (r=0/130, p < 0/001) آن ها افزوده شده است. نکتۀ قابل توجه اینکه در بعد عمل، با افزایش سن، پسران تحلیل گرتر (قضایی تر) (r =0/128, p = 0/024) اما دختران اجرایی تر (مطیع تر)  بوده اند. 6. عوامل سن، تفکر آزادیخواهانه وجنسیت به ترتیب در پیش بینی وضعیت تحصیلی کل دانش آموزان تأثیر اساسی داشته است (R=0/221, R2=0/049, n=558, Ad R2=0/04). بدین ترتیب دانش آموزانی که جوان تر و در سن آموزشی بوده اند، گرایشی آزادی خواهانه تر داشته و دختر بوده اند، پیشرفت تحصیلی بیشتری داشته اند. 7. در پیش بینی پیشرفت تحصیلی پسران، سبک تفکر آزادیخواهانه و سن، به ترتیب تأثیر اساسی داشته است و درمجموع با داشتن 27 درصد همبستگی توانسته اند در حدود 7 درصد از واریانس پیشرفت تحصیلی پسران را تبیین کنند (R=0/265, R2 =0/070, n =300, Ad R2 =0/064).