فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نظام قضایی موجود در هر کشور از مهم‌ترین نهادهای اعمال قدرت محسوب می‌شود. در این نظام مهم‌ترین ابزارکنش اجتماعی، زبان است تا جایی که می‌توان اذعان کرد که در هیچ بافتی به اندازه بافت حقوقی و قضایی چگونگی کاربرد زبان محسوس و تأثیرگذار نیست. زبان در بافت‌های مذکور ابزاری در جهت اعمال قدرت، سلطه و کنترل است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ابعاد مختلف گفتمان محاکمه به بررسی انواع بازنمایی‌های قدرت در تعامل مشارکان در جلسات مختلف دادگاه می‌پردازد. بدین منظور جلسات متعدد دادگاه حقوقی، کیفری و خانواده مربوط به دادگاه و دادسرای شهرستان دورود مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرند. تحلیل داده‌ها در مطالعة حاضر بر مبنای تلفیقی از رویکردهای کمی و کیفی است. در بعد کمی از محاسبات آماری، و در بعد کیفی با اتکاء بر چارچوب قوم‌نگاری (هایمز، 1974) به تحلیل داده‌ها پرداختیم. یافته‌ها مؤید آن هستند که در گفتمان محاکمه، مشارکان حقوقی (قاضی، بازپرس، دادیار و غیره) جهت تثبیت قدرت و سلطه خود از راهبردهای مختلف کلامی و غیرکلامی بهره می‌جویند که از میان آن‌ها می‌توان به «پرسش» و «قطع کلام» اشاره کرد. در مقابل، مشارکان عادی (اعم از متهم، شاکی، متشکی و غیره) با به کارگیری شگردهایی چون مداخله، قطع کلام، پرسش متقابل و سکوت مقاومت خود را در برابر اعمال سلطه و قدرت نشان می‌دهند. نتایج پژوهش حاضر می‌تواند گامی در جهت بهبود تعامل مشارکان در گفتمان محاکمه تلقی شود که بر مبنای آن افراد با آگاهی بیش‌تری در پیشبرد اهداف خود در بافت‌های قضایی اقدام کنند.